มิติด้านมนุษย์และสังคม ของสารสนเทศศาสตร์

ต่อไปนี้ เป็นคำศัพท์ที่ต้องอ่านและทำความเข้าใจ ก่อนทำการบ้าน เรื่องสารสนเทศศาสตร์ในมิติด้านมนุษย์และสังคม ส่งอาจารย์บดินทร์

  • การปฏิสัมพันธ์ระหว่างคอมพิวเตอร์กับผู้ใช้ (human-computer interaction = HCI) หรือ Computer-human interaction = CHI
  • ส่วนต่อประสานกราฟิกกับผู้ใช้ (graphical user interface = GUI)
  • WYSIWYG = what you see is what you get
  • การปฏิสัมพันธ์ระหว่างคอมพิวเตอร์กับผู้ใช้ ในบริบทของกลุ่มผู้ใช้ โปรแกรมสนับสนุนการทำงานกลุ่มเรียกว่า Computer-supported collaborative work = CSCW เช่น e-mail, IM, SMS, MMS, Webboard, groupware, online game ฯลฯ
  • การศึกษาความสามารถในการนำไปใช้ (usability study)
  • ศาสตร์การรู้คิด / วิทยาการการรู้ / วิทยาการปัญญา (cognitive science)
  • กระบวนการรู้คิดทางสมอง (cognitive process)
  • เครื่องจักรที่มีความฉลาดทัดเทียมสมองมนุษย์ (artificial intelligence)
  • มนุษยปัจจัย (human factors หรือ ergonomics)
  • เครื่องจักรกลมนุษย์ (human processor)
  • Human information procession approach (HIP)

EPIC cognitive architecture
(Executive-Process Interactive Control) .. by Michael D. Byrne


Overall structure of the EPIC architecture. Based on Kieras and Meyer (1996).

การทำงานด้านการรับรู้ (perception) และการคิด (cognition ability) ของมนุษย์ ประกอบด้วย 3 ส่วนหลักคือ

  1. หน่วยรับรู้ (perception) : ประสาทสัมผัส 6 อย่าง รูป รส กลิ่น เสียง สัมผัส
  2. หน่วยความจำ (memory) : ความจำระยะสั้น ระยะยาว หน่วยความจำสำหรับการทำงาน (working memory)
  3. หน่วยประมวลผล (cognitive processor) : ประมวลผลทางความคิด (cognitive task) สั่งการให้เกิดความเคลื่อนไหวของอวัยวะ (motor task)


Model Human Processor. Based on Card, Moran, and Newell (1983).

– วิธีการหนึ่งที่มนุษย์ใช้ในการจดจำข้อมูลจำนวนมากคือ การสร้างต้นแบบ (prototype) ของข้อมูล จากนั้น Constructivist การสร้างต่อเติมข้อมูลใหม่เพิ่มขึ้นภายในหน่วยความจำ
– ขีดความสามารถในการประมวลผลของหน่วยความจำทำงานของมนุษย์ในขณะหนึ่ง อยู่ที่จำนวนประมาณ 7 ชิ้นพร้อมกัน หากมากกว่านี้จะเข้าสู่ภาวะ metal overload เครียด และลืม
– มนุษย์มีความสามารถทางด้านการรู้คิด (cognitive performance) และความชำนาญด้านทักษะที่แตกต่างกัน
– กระบวนการทำงานที่ชักช้าในตอนเริ่มฝึกหัด จะเปลี่ยนเป็นการทำงานโดยอัตโนมัติ (automatic processing) ทำให้กิจกรรมที่ยากกลายเป็นง่าย และทำได้เร็วขึ้น และไม่ลืม (เหมือนขี่จักรยาน หรือว่ายน้ำ)
– การสร้างความสามารถใหม่ อาจเกิดจากการดัดแปลงสิ่งที่มีความสามารถอยู่เดิมแล้วเพียงบางส่วน เรียกว่า การโอนย้ายความสามารถ (cognitive and skill transfer)

รูปแบบปฏิสัมพันธ์ (Interaction style)
ลักษณะของปฏิสัมพันธ์ของผู้ใช้ แบ่งเป็น
1. Command entry : ป้อนคำสั่งผ่านแป้นพิมพ์
2. Menu seletion : เลือกเมนูลักษณะต่างๆ ของ GUI
3. Form filling : ป้อนข้อความลงในแบบฟอร์มของ ฌ๊ณ
4. Direct manipulation : บังคับอุปกรณ์ input ให้กระทำโดยตรงในส่วน GUI

ขั้นตอนการออกแบบรูปลักษณะและประโยชน์ใช้สอย (User experience design)
มีหลักการที่สำคัญคือ
1. หลัก Affordance : ตามธรรมชาติการเติบโตและเรียนรู้ของมนุษย์กับสิ่งต่างๆรอบตัว
2. หลัก Natural mapping :
3. หลัก feedback : ตอบสนองการกระทำของผู้ใช้ ให้ทราบสถานะการทำงาน

ลักษณะของเว็บไซต์ที่ดี
– เป็นไปตามมาตรฐานการเข้าถึงข้อมูลเว็บ Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.0
– ใช้มาตรฐาน CSS (Cascading Style Sheet) ในการจัดรูปแบบเว็บ
– ลดปัญหาการหลงทาง (lost in cyberspace) ขณะเข้าชมเว็บไซต์
– Web 2.0 / social network / social bookmark
– เว็บเชิงความหมาย (semantic web)

2 thoughts on “มิติด้านมนุษย์และสังคม ของสารสนเทศศาสตร์

  1. เรียนกับ อ.บดินทร์ ทรัพย์สมบูรณ์ เหรอครับ?

    ขอ suggest เพิ่มอีก 2 คำครับ
    – Sociotechnical
    – Ethnography

    เป็นอีกสอง concepts จาก social sciences ที่ informatics ดึงมาใช้เยอะ😉

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s