Information Science และ Social Informatics

อ่านบทความของ Marcia J. Bates เรื่อง Information Behavior ที่เขียนไว้ใน Encyclopedia of Library and Information Sciences, 3rd Ed. ปี 2010 แล้วกระจ่างขึ้นเยอะเลย เรื่อง Information Behavior และมุมมองของแต่ละวิชาชีพที่มีต่อ Information

  • Information behavior เป็นคำที่อธิบายปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสารสนเทศ โดยเฉพาะการสร้างสารสนเทศ การแสวงหาสารสนเทศ ความต้องการสารสนเทศ และการใช้สารสนเทศ
  • ปฏิกิริยาเมื่อมนุษย์ได้รับสารสนเทศ มีทั้งในแง่บวกและแง่ลบ
    – Information combines with pre-existing knowledge to make new understandings, or enables the individual to deduce or induce new thoughts and ideas.
    – Information interactions can also leave a negative impact – one may ignore, deny, or reject information.
    – One may also simply discover that nothing has changed (negative news).
  • Information Science จะสนใจที่จะศึกษาและทำความเข้าใจการสร้างสารสนเทศ (create) พฤติกรรมการแสวงหาสารสนเทศ (seeking) การค้นหาสารสนเทศ (searching) ความต้องการสารสนเทศ (need) และการใช้สารสนเทศ (use) เป็นหลัก สนใจสังคมในแง่มีผลกระทบทำให้กีดขวางหรือส่งเสริมกระบวนการเคลื่อนย้ายสารสนเทศ (information transfer) สนใจว่าสารสนเทศชนิดใดที่มนุษย์ชอบสื่อสารโดยใช้เทคโนโลยีสารสนเทศเป็นเครื่องมือ สนใจที่จะติดตามสารสนเทศ แต่ไม่ได้สนใจที่ตัวมนุษย์หรือสังคมโดยตรง ในขณะที่ Communication Science จะสนใจศึกษากระบวนการสื่อสารสารสนเทศและผลกระทบของการสื่อสารที่มีต่อมนุษย์และสังคม ส่วน Social Informatics จะสนใจศึกษาเทคโนโลยีสารสนเทศ ใช้แง่ของสังคมวิทยา (Social studies of information technology) หรือการสร้างเครือข่ายความร่วมมือและทำงานร่วมกันของมนุษย์โดยใช้เทคโนโลยี (computer-supported cooperative work – CSCW) ซึ่งผู้นำทางด้านนี้คือ Rob Kling แห่ง Center for Social Informatics มหาวิทยาลัย Indiana (น่าเสียดายที่ท่านเสียชีวิตไปแล้ว)
  • ดังนั้น งานวิจัยเกี่ยวกับ Information behavior จึงเป็นการศึกษาพฤติกรรมต่างๆที่เกี่ยวข้องกับสารสนเทศ (information-related behavior) มีทั้งการให้ความสำคัญไปที่สารสนเทศเป็นหลัก เช่น ทฤษฎีของ Wilson, Belkin, Kuhlthau, Bates และทฤษฎีที่เน้นศึกษาที่ตัวผู้ใช้ เช่น ทฤษฎี Sense-Making ของ Dervin ปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสารสนเทศ ในลักษณะของ “information behavior” จะเน้นไปที่ความต้องการและแรงจูงใจ เป็น cognitive viewpoint (การรับรู้-การรู้คิด) เป็นหลัก ต่างจาก “information practice” ซึ่งเน้นไปทาง social constructivism (การสร้างความรู้ด้วยตนเอง)
  • และในศตวรรษที่ 21 นักวิจัยทางด้านพฤติกรรมสารสนเทศ ได้ขยายขอบเขตการศึกษาปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสารสนเทศออกไป เพื่อให้มุมมองครอบคลุมสิ่งแวดล้อมที่สัมพันธ์กันทุกด้าน ไม่ว่าจะเป็น ด้านกายภาพ ด้านสังคม และด้านเทคโนโลยี มีทฤษฎีต่างๆที่เกี่ยวข้องกับเรื่องนี้มากมายให้ศึกษา อาทิ Social construction of technology (SCT) ของ Pinch & Bijker (1984), Social shaping of technology (SST) ของ MacKenzie & Wajcman (1985) และ Actor-network theory (ANT) ของ Callon & Latour (1986) เป็นต้น

6 thoughts on “Information Science และ Social Informatics

  1. คุณรุจิเรขาคะ อย่าเสียดายเลยค่ะที่ Bob Kling ท่านเสียชีวิต มี areas อีกเยอะค่ะ ที่ไม่ใช่เน้นเฉพาะ sociology แต่เน้นอีกหลายด้าน ขอลอกของ Indiana University ซึ่งเป็นหนึ่งในความพยายามที่จะขยายการศึกษาด้านนี้นะคะ จะเห็นเลยค่ะว่า มีหลายด้านค่ะ ไปเยี่ยมดูและตามได้ค่ะ

    Social Informatics

    Distributed Cognition: Ekbia
    Social Networks and Network Science: Börner, Herring, Rosenbaum
    Community Networks: Copeland, Rosenbaum
    Collaboratories and Communities of Practice: Fichman, Hara, Herring
    Computer-Mediated Communication: Fichman, Hara, Herring
    Gender and Technology: Herring
    Political Economy of Information: Day
    ICT Policy: Robbin
    Censorship and Intellectual Freedom: Preer
    Privacy: Robbin
    Ethics: Preer

    ที่มา: http://www.slis.indiana.edu/research/

    สมพร

  2. ขอบพระคุณท่านอาจารย์สมพรมากค่ะ สำหรับข้อแนะนำ
    ขอฝากตัวเป็นศิษย์ด้วยคนนะคะ

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s