แผนกลยุทธ์ … คืออะไรกันแน่

วันนี้ทั้งวัน ประชุมทำแผนกลยุทธ์ของคณะฯ ปี 2555-2559 .. แต่ทำไปทำมา ชักงง ว่านั่นใช่กลยุทธ์หรือไม่ เลยกลับมาเปิดตำราเก่าๆ ฟื้นความทรงจำสมัยที่เคยอบรมหลักสูตร MU-EDP รุ่น 4 เมื่อ 5 ปีที่แล้ว (สอนโดย ดร. อุทิศ ขาวเธียร รองเลขาธิการ คณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ) .. ท่านสอนดี สนุกมาก … พอจะจับใจความได้ว่า

  • แผนฯ เป็นเครื่องมือของผู้บริหาร”ทุกระดับ”
  • แผนฯ ช่วยชี้แนะแก่ผู้บริหาร ในกระบวนการตัดสินใจ เพื่อบริหารอย่างถูกทิศทาง
  • การวางแผนฯ เป็นกระบวนการ “คิดก่อนทำ”
  • การบริหาร ต้องการแผนฯ เพื่อเป็นเครื่องมือช่วยให้เกิดผลสัมฤทธิ์ (ดีขึ้นกว่าเดิม)
  • แผนกลยุทธ์ ชี้นำให้องค์กรอยู่รอด และแข่งขันได้
  • สิ่งที่ผู้บริหารต้องทำ และสำคัญที่สุดคือ “การตัดสินใจ” (ผู้บริหารคือ decision maker)
  • ตัดสินแล้วถูก ดำเนินไปถูกทิศทาง –> นำไปสู่ความสำเร็จ
  • ตัดสินใจแล้วผิด –> นำไปสู่ความล้มเหลว
  • ดังนั้น ผู้บริหารจึงต้องมี “แผน” เพื่อใช้ในการตัดสินใจ ไปให้ถูกทิศทาง และเลือก alternatives ที่เหมาะสม ในรูป “ยุทธศาสตร์ (Stretegy)” ซึ่งเป็นกรอบชี้นำการปฏิบัติ ที่กำหนดขึ้นอย่างสอดคล้องกับสภาวะแวดล้อมขององค์กร (SWOT)
  • กฎหมาย : กำหนดกรอบชี้นำการปฏิบัติ ให้ทำถูกต้อง ทำดีที่สุด คือดีเท่าเดิม ย่ำอยู่กับที่ เป็นแผนงาน/โครงการประจำ งาน routine
  • ยุทธศาสตร์ : กำหนดกรอบชี้นำการปฏิบัติ ที่ต้องทำให้เกิดผลสัมฤทธิ์ ต้องเป็นแผนใหม่ / แผนเชิงกลยุทธ์
  • ผลสำเร็จ คือ outcome (ดีเท่าเดิม เป็นงาน routine)
  • ผลสัมฤทธิ์ คือ Outcome ที่ต้องดีกว่าเดิม (ดีเท่าเดิมไม่ได้! ถือว่าไม่ประสบผลสำเร็จ ไม่สามารถอยู่รอดและแข่งขันได้) เป็นงานเชิงกลยุทธ์
  • นโยบาย (Policy) : คือแผนในอดีต เป็นการสั่งการแบบ Top Down
  • ยุทธศาสตร์ (Strategy) : คือแผนสำหรับอนาคต เป็นการกำหนดกรอบการปฏิบัติร่วมกัน
  • พันธกิจ (Mission Statement) หมายถึง ภาระกิจหลักที่ต้องทำ (ไม่ทำไม่ได้) / ต้องเขียนแผนกลยุทธ์ด้วย commitment
  • ยุทธศาสตร์ – ต้องไม่ขัดแย้งกับ พันธกิจ (เหมือนกฎหมาย จะต้องไม่ขัดแย้งกับรัฐธรรมนูญ)
  • ยุทธศาสตร์ – ต้องปฏิบัติได้จริง (โดยต้องสอดรับและอิง SWOT เท่านั้นจึงจะปฏิบัติได้ และต้องมี “ศิลป์” ในองค์ประกอบของแผน ผู้คนจึงจะยอมรับ)
  • ยุทธศาสตร์ – ต้องเป็นกรอบที่ปฏิบัติไปสู่ผลสัมฤทธิ์ (คือดีกว่าเดิม) โดยต้องอาศัยความคิดริเริ่ม (อาศัยศิลป์)
  • วัฒนธรรมตะวันตก : Mission statement เป็นเหมือนคำสาบาน แต่วัฒนธรรมตะวันออก เรามักจะรอมชอม
  • คนไทย เป็นพวกที่มี skill แต่ไม่มีแผน (ไม่ต้องวางแผนก็อยู่รอด ไม่ต้องดิ้นรน)
  • ดังนั้น เราต้องเปลี่ยนค่านิยมเดิมๆ ของเราก่อน ต้องมีหลักการ ต้องมีความรับผิดชอบ
  • คำว่า strategic Plan อาจเรียกภาษาไทยว่า แผนกลยุทธ์ (สภาพัฒน์ใช้) / แผนยุทธศาสตร์ (วปอ. ใช้) / หรือ แผนเชิงยุทธ์ (กองทัพเรือใช้)
  • การบริหารเชิงกลยุทธ์ ต้องมีความพร้อม 3 ด้าน : 1. แผนกลยุทธ์ที่ดี 2. บริหารแบบก้าวหน้า (ระบบบริหารมุ่งผลสัมฤทธิ์) 3. พัฒนาทรัพยากรบุคลากร/พัฒนาองค์กร ให้เป็นองค์กรแห่งการเรียนรู้
  • การวางแผนกลยุทธ์ ต้องเกิดจากการระดมสมองของ stakeholders ในองค์กร เป็นหลัก ไม่ใช่จ้างกลุ่มผู้เชี่ยวชาญจากภายนอก (ยกเว้นเป็น consultant เพียง 1 คน สำหรับปรึกษา)

ขั้นตอนการวางแผนฯ เบื้องต้น (Strategic Steps)

  1. วิเคราะห์ภาวะแวดล้อม ภายนอกและภายใน (SWOT analysis)
    “รู้เขา-รู้เรา-เพื่อรู้เราอย่างลึกซึ้ง –> รบ 100 ครั้ง ชนะ 100 ครั้ง”
  2. กำหนดทิศทางพัฒนาองค์กร (วิสัยทัศน์ พันธกิจ วัตถุประสงค์หลัก)
  3. ยกร่างและกำหนดยุทธศาสตร์ (กลยุทธ์) การพัฒนา –> กรอบชี้นำการปฏิบัติ
  4. กำหนดยุทธวิธี (กลวิธี) การดำเนินงาน –> แผนงาน/โครงการ
  5. ปรับองค์กร กลไกการเร่งรัดขับเคลื่อน และติดตามการประเมินผล

เสมือนหนึ่งมีขั้นตอน :
– หากต้องการพัฒนาเพื่อให้ดีกว่าเดิม ให้ทำ 1->2->3->4->5
– พัฒนาให้อยู่รอด ให้ทำ 1->3->2->4->5
– แต่ถ้าต้องการพัฒนาให้ดีที่สุด ให้ทำ 2->1->3->4->5

ยุทธศาสตร์จะชัดเจนแค่ไหน ขึ้นกับความชัดเจนและประสิทธิภาพของ SWOT

ซุนวูกล่าวไว้ว่า “แม่ทัพที่ดูทุกเรื่อง จะไม่เห็นอะไร .. แม่ทัพที่รู้จักดู จึงจะเห็น” เป็นผู้บริหารระดับไหน ให้ดูเฉพาะดัชนีที่เกี่ยวข้องเท่านั้น

องค์ประกอบหลักของแผน มี 3 ด้าน คือ

  • ด้านศาสตร์ : ได้แก่ เทคนิคการวางแผนฯ ระดมสมอง การติดตาม ประเมินผลแผนฯ
  • ด้านศิลป์ : เป็นส่วนที่ทำให้แผนยุทธศาสตร์ มีความแหลมคม ได้แก่ แนวคิดริเริ่ม แนวคิด หลักทฤษฎี จินตนาการ หลักการบริหารจัดการ ความเข้าใจการเมืองในองค์กร (จึงจะเกิดการยอมรับได้ และปฏิบัติตาม)
  • ด้านประสบการณ์ : เป็นส่วนที่ทำให้การเอาแผนฯไปใช้แล้วบรรลุเป้าหมาย ได้แก่ ภูมิปัญญา องค์ความรู้ บุคลากร ความรู้ ความชำนาญ Wisdom (หาปรัชญาที่เป็นของเราเอง)
  • ยุทธศาสตร์ที่อิง SWOT อย่างเดียว จะแข็งทื่อ ดังนั้นต้องอาศัยศิลป์ ความคิดริเริ่ม ประสบการณ์ ฯลฯ จึงจะทำให้แหลมคม
  • ยุทธศาสตร์ไม่ชัดเจน เกิดจาก 1. ขาด SWOT ที่ชัดเจน 2. ขาดความคิดดีๆ (เหมือนลู่วิ่ง ที่ต้องแคบ จะได้วิ่งไม่สะเปะสะปะ)
  • แม้จะมียุทธศาสตร์ที่ดีแล้วก็ตาม ยังจะต้องมี “เทคนิค (ในการวิ่ง)” ที่ดีด้วย (ทั้งเทคนิคทั่วไป คือ BSC (เน้นผลลัพธ์ 4 มุมมอง) และเทคนิคเฉพาะของสถาบันการศึกษา / มหาวิทยาลัย) ในการแปลงยุทธศาสตร์ ให้เป็น ยุทธวิธี

ทางเลือกการยกร่างยุทธศาสตร์ (แปลงยุทธศาสตร์ เป็น แผนงาน-โครงการเชิงยุทธ์)

  1. การยกร่างโดยอิง วัตถุประสงค์หลัก –> เอาวัตถุประสงค์หลักเป็นตัวตั้ง ง่ายสุด แต่มีข้อเสียคือ ไม่สามารถสร้างวัตถุประสงค์ใหม่ขึ้นมาได้
  2. การยกร่างโดยอิง SWOT –> ยากกว่า แต่จะสามารถสร้างวัตถุประสงค์ใหม่ได้ (มักเป็นหน่วยงานที่มีประสบการณ์ในการวางแผนฯมาแล้ว)

ยุทธวิธีแก้ไขปัญหา 4 รูปแบบ :

  1. โอกาส+จุดแข็ง –> ยุทธศาสตร์ประเภท ลุย-เร่งขยาย เป็นยุทธศาสตร์เชิงรุก
  2. จุดแข็ง+ข้อจำกัด –> ยุทธศาสตร์ประเภทการแข่งขันสูงมาก ไม่ควรเสี่ยง รักษาสภาพและติดเขี้ยวเล็บให้กับจุดแข็ง เพื่อเสริมสมรรถนะในการแข่งขัน หรือหาแนวร่วมเพื่อลดความเสี่ยง (เนื่องจากคู่แข่งก็เก่ง)
  3. โอกาส+จุดอ่อน –> ยุทธศาสตร์ประเภท น่าเสี่ยง ลองเสี่ยง-ปรับปรุง
  4. จุดอ่อน+ข้อจำกัด –> ยุทธศาสตร์ประเภท ล่องลอย ไม่มีอนาคต ต้องเลิกกิจการ โอนย้าย
  • ยุทธศาสตร์ที่ดี ต้องมีครบทั้ง 4 ประเภท แต่ละประเภทมีหลายๆ ข้อ (และต้องปฏิบัติได้!)
  • การจัดลำดับแผนงาน/โครงการ (Project Idea) : ถ้าได้งบประมาณมา จะ allocate เงินให้แผนงานโครงการเชิงยุทธ์ มากกว่าแผนงานโครงการประจำ เนื่องจากแผนงานประจำ ทำดีแค่ไหน ก็จะดีเท่าเดิม
  • แต่แผนงานเชิงยุทธ์ จะมุ่งผลสัมฤทธิ์ คือดีกว่าเดิม วิธีทำให้แผนงานประจำ ดีกว่าเดิม คือ ทำให้ถูกกว่าเดิม หรือประหยัดขึ้น โดยการ subcontract (จ้างคนนอกมาทำ จะถูกกว่า)
  • การติดตาม (Monitoring) และการประเมินผล (Evaluation) จะต้องอาศัยมาตรฐาน/ดัชนีสากล และเป็น ดัชนีที่ update ล่าสุดเสมอ เราจึงจะรักษามาตรฐานเอาไว้ได้
  • การประเมินผล ไม่ได้ประเมินเพื่อตัดสิน ว่าใครถูกหรือผิด หรือจับผิด แต่ประเมินว่า “บรรลุเป้าหมาย” หรือไม่ และจะดำเนินการต่ออย่างไร

“กระบวนการวางแผน ไม่สิ้นสุด และมีวิวัฒนาการโดยตรงต่อแผนฯ – การคิดทบทวนใหม่ (Rethinking) ไม่ใช่เรื่องแปลกในการวางแผน”

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s