การตรวจสอบข้อมููลและการวิเคราะห์ข้อมูลการวิจัยเชิงคุณภาพ

19 ส.ค. 58 — Day 4 ของการเข้าร่วมฟังการบรรยาย Twilight Program (18:00-20:00 น.) ในชุด “การวิจัยเชิงคุณภาพ” จัดโดย วช. ที่โรงแรมเซ็นทาราแกรนด์ Central World

สำหรับวันนี้เป็นการบรรยายในหัวข้อ “การตรวจสอบข้อมููลและการวิเคราะห์ข้อมูลการวิจัยเชิงคุณภาพ” โดย ผศ.ดร. วรรณดี สุทธินรากร จากคณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

หลักการสำคัญของการวิจัยเชิงคุณภาพ

  • ตีความคำพูดและการกระทำ เพื่ออธิบายและให้ความหมาย
  • มุ่งเข้าใจในทางลึก โดยไม่มุ่งหาข้อสรุปเชิงนัยทั่วไป ไม่สุ่มตัวอย่างเพื่ออ้างอิงกลับไปยังประชากร แบบงานวิจัยเชิงปริมาณ
  • ทฤษฎีหลัก (grand theory) ต่างๆ นั้น สำคัญก็จริง แต่ไม่สำคัญที่สุด การตั้งสมมุติฐานใน proposal จะเป็นข้อสงสัยแบบชั่วคราว (working hypothesis) และมีพลวัต (dynamic) ตลอดการทำวิจัย
  • ทฤษฎีฐานราก (grounded theory) สำคัญมาก
  • นักวิจัยแม้ว่าจะต้องทำตัวเป็นกลาง แต่บางครั้งต้อง “non value free” หรือ “value bounded” ด้วย เนื่องจากนักวิจัยและผู้ให้ข้อมูล (subject) จำเป็นต้องมีความใกล้ชิดกัน และให้ความไว้เนื้อเชื่อใจกัน

ประเภทของการวิจัยเชิงคุณภาพ

การเลือกวิธีวิจัย ขึ้นกับทัศนะในการมองโลก (world view) ของนักวิจัย

  • Phenomenology
  • Ethnography / Autoethnography / Nethnography
  • Narrative study
  • Feminist approach
  • Case study
  • Grounded study
  • Mixed method

การเตรียมตัวสู่ภาคสนาม

ศึกษาหรือสังเกตจากสภาพการณ์ (setting) จากความรู้ ความคิด และการกระทำ นักวิจัยทำตัวเป็นคนใน (emic) เข้าไปคลุกคลีให้รู้ถึงรากวัฒนธรรม หรือทำตัวเป็นคนนอก (etic) ศึกษาโดยการสังเกตและจดบันทึก ทั้งแบบเปิดเผยตัว (overt) หรือไม่เปิดเผยตัว (covert)

กระบวนการเก็บรวบรวมข้อมูล

สร้างความสัมพันธ์ที่ดี (rapport) กับผู้ให้ข้อมูล จากนั้นใช้การสังเกต การศึกษาเอกสาร การสนทนากลุ่ม (focus group) การสัมภาษณ์เชิงลึก โดยใช้เทคนิคตะล่อมกล่อมเกลา (probe) การใช้เครื่องมือต่างๆ เช่น diary, memo, field note ในการจดบันทึกเรื่องราว

ประเภทของการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพ

  • Content analysis (of text or visual documents)
  • Narrative analysis
  • Conversation or discourse analysis
  • Semiotic structural and post-structural analysis

ผู้วิเคราะห์มีบทบาทสำคัญในฐานะ human as instrument มีความรอบรู้ในทฤษฎี สามารถตีความคำพูด (ที่สะท้อนความคิด ความเชื่อ โลกทัศน์ ค่านิยม จิตสำนึก วัฒนธรรม) เพื่อค้นหาความหมายของข้อมูล (ที่ตรงตามคำพูด และมีนัยที่ต้องตีความ) จากนั้นสามารถเชื่อมโยงข้อมูล สร้างข้อสรุป และนำไปสู่ข้อค้นพบได้

ด้วยเหตุของ human as instrument — จรรยาบรรณ จึงเป็นเรื่องที่ผู้วิจัยต้องระมัดระวังอย่างถึงที่สุด

กระบวนการวิเคราะห์ข้อมูล

  • การเก็บรวบรวมข้อมูล และการวิเคราะห์ข้อมูล ต้องทำไปพร้อมๆ กัน แต่อย่าทำไปเรื่อยๆ แบบเครื่องจักร ต้องหยุดและฉุกคิดเป็นระยะ
  • แสดงข้อมูล
    • ถอดเทปสัมภาษณ์
    • ลดทอนข้อมูล (data reduction)  นักวิจัยต้องลดทอนข้อมูลที่เก็บรวบรวมมาตลอดเวลา ตีความ (จากคำพูด วิวาทะ การกระทำ) และหาความหมาย (เกิดอะไรขึ้น ทำไม อย่างไร) เฟ้นหาจุดที่น่าสนใจ เพื่อสร้างความชัดเจนในข้อค้นพบ
    • ย่อย และวิเคราะห์ข้อมูลคร่าวๆ ไปก่อน ให้รหัสข้อมูล (code) ให้ละเอียด ช่วงแรกอย่าย่อข้อมูล เพราะจะทำให้ผลขาดความลุ่มลึก จัดหมวดหมู่ สร้างหัวข้อเรื่องหลัก และหัวเรื่องย่อย
    • สังเคราะห์ (สร้างเป็นแผนภาพ diagram หรือ chart หรืออาจใช้ตาราง concept mapping ช่วยในการเชื่อมโยงความสัมพันธ์ของข้อมูล)
  • สร้างข้อสรุป (เขียนข้อสรุปชั่วคราวไปก่อน รอหลักฐานยืนยัน)
  • ตรวจสอบความถูกต้อง (trustworthiness) การตรวจสอบตลอดเวลา ด้วยวิธี triangulation  (เช่น ใช้วิธีเก็บข้อมูลด้วยวิธีการที่หลากหลาย ทำงานกันเป็นทีมวิจัยเพื่อกันอคติ ทำหน้าที่เหมือนเป็นคนนอก หรือมีการทดลองตรวจสอบไปตลอดเส้นทาง ฯลฯ) เป็นเหมือนการ audit ในตัว
  • ยืนยันผลสรุป  (อาจมีการเปิดเวทีให้วิพากย์ผล)เก็บข้อมูลด้วยวิธีการที่หลากหลาย

(ทำเป็นวงจรแบบนี้ซ้ำๆ ไปทีละราย เขียนข้อสรุปชั่วคราว ไปจนข้อมูลที่ได้เกิดความอิ่มตัว จนกระทั่งได้รายงานฉบับสมบูรณ์)

งานวิจัยเชิงคุณภาพ เป็นงานมีสไตล์ ไม่ใช่งานเหมาโหล ไม่เหมือนงานวิจัยเชิงปริมาณที่มี pattern ตายตัว

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s