สาขาวิชา ที่ว่าด้วย Information

อ้างอิงจาก Defining the information disciplines in encyclopedia development ของ Marcia Bates (2007)

Bates ได้จำแนกวิชาการในโลกนี้ออกเป็น 4 สาขาใหญ่ คือ 1) Arts 2) Humanities 3) Social & Behavioral Sciences และ 4) Natural Sciences & Math ซึ่งประกอบด้วยสาขาย่อยๆ อีกมากมาย

อย่างไรก็ตาม พบว่ามีอยู่ 3 สาขาวิชา ที่ไม่เข้าพวก เนื่องจากตัดขวางไปปะปนอยู่ทุก subject domains เลยจัดให้เป็น meta-disciplines คือ 1) Education 2) Communication/Journalism และ 3) Information Disciplines

และหากพิจารณาสารพัดสาขาที่ว่าด้วย Information กันอย่างละเอียด สามารถจำแนกได้ดังนี้

จากแผนภูมินี้ พบว่า สาขาที่เราสนใจเป็นพิเศษ คือ Information Behavior, Social Informatics, Social Networks and Information Transfer, Information Scattering และ Biblio-/Webo- Sciento-metrics ดังนั้น จึงสรุปได้ว่าเราคงเป็นลูกครึ่ง (ครึ่งหนึ่งเป็นสังคมศาสตร์ ส่วนอีกครึ่งหนึ่งเป็นวิทยาศาสตร์)

Advertisements

Information Science และ Social Informatics

อ่านบทความของ Marcia J. Bates เรื่อง Information Behavior ที่เขียนไว้ใน Encyclopedia of Library and Information Sciences, 3rd Ed. ปี 2010 แล้วกระจ่างขึ้นเยอะเลย เรื่อง Information Behavior และมุมมองของแต่ละวิชาชีพที่มีต่อ Information

  • Information behavior เป็นคำที่อธิบายปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสารสนเทศ โดยเฉพาะการสร้างสารสนเทศ การแสวงหาสารสนเทศ ความต้องการสารสนเทศ และการใช้สารสนเทศ
  • ปฏิกิริยาเมื่อมนุษย์ได้รับสารสนเทศ มีทั้งในแง่บวกและแง่ลบ
    – Information combines with pre-existing knowledge to make new understandings, or enables the individual to deduce or induce new thoughts and ideas.
    – Information interactions can also leave a negative impact – one may ignore, deny, or reject information.
    – One may also simply discover that nothing has changed (negative news).
  • Information Science จะสนใจที่จะศึกษาและทำความเข้าใจการสร้างสารสนเทศ (create) พฤติกรรมการแสวงหาสารสนเทศ (seeking) การค้นหาสารสนเทศ (searching) ความต้องการสารสนเทศ (need) และการใช้สารสนเทศ (use) เป็นหลัก สนใจสังคมในแง่มีผลกระทบทำให้กีดขวางหรือส่งเสริมกระบวนการเคลื่อนย้ายสารสนเทศ (information transfer) สนใจว่าสารสนเทศชนิดใดที่มนุษย์ชอบสื่อสารโดยใช้เทคโนโลยีสารสนเทศเป็นเครื่องมือ สนใจที่จะติดตามสารสนเทศ แต่ไม่ได้สนใจที่ตัวมนุษย์หรือสังคมโดยตรง ในขณะที่ Communication Science จะสนใจศึกษากระบวนการสื่อสารสารสนเทศและผลกระทบของการสื่อสารที่มีต่อมนุษย์และสังคม ส่วน Social Informatics จะสนใจศึกษาเทคโนโลยีสารสนเทศ ใช้แง่ของสังคมวิทยา (Social studies of information technology) หรือการสร้างเครือข่ายความร่วมมือและทำงานร่วมกันของมนุษย์โดยใช้เทคโนโลยี (computer-supported cooperative work – CSCW) ซึ่งผู้นำทางด้านนี้คือ Rob Kling แห่ง Center for Social Informatics มหาวิทยาลัย Indiana (น่าเสียดายที่ท่านเสียชีวิตไปแล้ว)
  • ดังนั้น งานวิจัยเกี่ยวกับ Information behavior จึงเป็นการศึกษาพฤติกรรมต่างๆที่เกี่ยวข้องกับสารสนเทศ (information-related behavior) มีทั้งการให้ความสำคัญไปที่สารสนเทศเป็นหลัก เช่น ทฤษฎีของ Wilson, Belkin, Kuhlthau, Bates และทฤษฎีที่เน้นศึกษาที่ตัวผู้ใช้ เช่น ทฤษฎี Sense-Making ของ Dervin ปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสารสนเทศ ในลักษณะของ “information behavior” จะเน้นไปที่ความต้องการและแรงจูงใจ เป็น cognitive viewpoint (การรับรู้-การรู้คิด) เป็นหลัก ต่างจาก “information practice” ซึ่งเน้นไปทาง social constructivism (การสร้างความรู้ด้วยตนเอง)
  • และในศตวรรษที่ 21 นักวิจัยทางด้านพฤติกรรมสารสนเทศ ได้ขยายขอบเขตการศึกษาปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสารสนเทศออกไป เพื่อให้มุมมองครอบคลุมสิ่งแวดล้อมที่สัมพันธ์กันทุกด้าน ไม่ว่าจะเป็น ด้านกายภาพ ด้านสังคม และด้านเทคโนโลยี มีทฤษฎีต่างๆที่เกี่ยวข้องกับเรื่องนี้มากมายให้ศึกษา อาทิ Social construction of technology (SCT) ของ Pinch & Bijker (1984), Social shaping of technology (SST) ของ MacKenzie & Wajcman (1985) และ Actor-network theory (ANT) ของ Callon & Latour (1986) เป็นต้น