แนะนำรายชื่อวารสารสำหรับงานวิจัยห้องสมุด

วันเสาร์ที่ 22 เมษายน 2560: วันนี้เพิ่งไปรับตำแหน่งกรรมการบริหารของ สมาคมห้องสมุดแห่งประเทศไทยฯ (วาระที่ 37 พ.ศ. 2560-2561) และได้รับมอบหมายให้เป็นประธานแผนกวิจัยและพัฒนา  ซึ่งในข้อบังคับของสมาคมฯ เขียนภารกิจเอาไว้ว่า ให้ส่งเสริม สนับสนุนการวิจัย เกี่ยวกับวิชาชีพและกิจการของสมาคม ดังนั้น สิ่งแรกที่จะทำคือ รวบรวมรายชื่อวารสารในสาขาวิชาบรรณารักษศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์จากทั่วโลก แนะนำเป็นข้อมูลเบื้องต้นสำหรับการอ่านและการตีพิมพ์ให้แก่สมาชิก — และเพื่อเป็นการขอบคุณสำหรับคะแนน 307 เสียงที่เลือกให้มาทำงานค่ะ

Screen Shot 2560-04-22 at 10.44.48 PM

วารสารสำนักพิมพ์ SAGE

  1. Alexandria 
  2. Business Information Review
  3. DIGITAL HEALTH
  4. Health Informatics Journal
  5. IFLA Journal 
  6. International Journal of Heritage in the Digital Era
  7. Information Visualization
  8. Information Development
  9. Journal of Information Science
  10. Journal of Librarianship and Information Science
  11. Social Science Information

วารสารสำนักพิมพ์ Wiley

วารสารสำนักพิมพ์ Springer

  1. Publishing Research Quarterly
  2. Scientometrics
  3. Ethics and Information Technology
  4. Archival Science
  5. Archives and Museum Informatics

วารสารสำนักพิมพ์ Elsevier

  1. Government Information Quarterly
  2. Government Publications Review
  3. Information and Organization
  4. Information Processing & Management
  5. Information Security Technical Report
  6. Information Storage and Retrieval
  7. The International Information & Library Review
  8. International Journal of Information Management
  9. International Library Review
  10. Investigación Bibliotecológica: Archivonomía, Bibliotecología e Información
  11. The Journal of Academic Librarianship
  12. Journal of Government Information
  13. Journal of Information Security and Applications
  14. Journal of Informetrics
  15. Library Acquisitions: Practice & Theory
  16. Library Collections, Acquisitions, and Technical Services
  17. Library & Information Science Research
  18. Research Strategies
  19. Serials Review
  20. Social Science Information Studies
  21. Telecommunications Policy
  22. World Patent Information

วารสารสำนักพิมพ์ Emerald

  1. Aslib Journal of Information Management
  2. The Bottom Line
  3. Collection Building
  4. Digital Library Perspectives
  5. Digital Policy, Regulation and Governance
  6. The Electronic Library
  7. Industrial Management & Data Systems
  8. Information and Computer Security
  9. Information Discovery and Delivery
  10. Information Technology & People
  11. Interactive Technology and Smart Education
  12. International Journal of Pervasive Computing and Communications
  13. International Journal of Web Information Systems
  14. International Journal on Grey Literature
  15. Internet Research
  16. Journal of Documentation
  17. Journal of Enabling Technologies
  18. Journal of Enterprise Information Management
  19. Journal of Information, Communication and Ethics in Society
  20. Journal of Intellectual Capital
  21. Journal of Knowledge Management
  22. Library Consortium Management: An International Journal
  23. Journal of Systems and Information Technology
  24. Kybernetes
  25. Library Hi Tech
  26. Library Hi Tech News
  27. Library Management
  28. Library Review
  29. Online Information Review
  30. Performance Measurement and Metrics
  31. Program
  32. Records Management Journal
  33. Reference Reviews
  34. Reference Services Review
  35. VINE Journal of Information and Knowledge Management Systems

วารสาร Open Access ในฐานข้อมูล DOAJ 

  1. Biblios
  2. Code4Lib Journal
  3. Cybrarians Journal
  4. Chinese Librarianship: An International Electronic Journal
  5. College and Research Libraries
  6. Communications in Information Literacy
  7. Data Curation Profiles Directory
  8. Electronic Journal of Knowledge Management
  9. Electronic Journal of Health Informatics
  10. Evidence Based Library and Information Practice
  11. Informatio
  12. Informing Science The International Journal of an Emerging Transdiscipline
  13. Information Research: An International Electronic Journal
  14. Issues in Informing Science and Information Technology
  15. Issues in Science and Technology Librarianship : a quarterly publication of the Science and Technology Section, Association of College and Research Libraries
  16. Information Technology and Libraries
  17. Insights: The UKSG Journal
  18. Iranian Journal of Information Processing & Management
  19. Interdisciplinary Journal of e-Learning and Learning Objects
  20. Interdisciplinary Journal of Information, Knowledge, and Management
  21. International Journal of Information Dissemination and Technology
  22. International Journal of Information Science and Management
  23. International Journal of Medical Reviews
  24. International Journal of Digital Library Services
  25. International Journal of Doctoral Studies
  26. International Journal of Knowledge Content Development and Technology
  27. International Journal of Digital Curation
  28. In the Library with the Lead Pipe
  29. JLIS.it
  30. Journal of Information Literacy
  31. Journal of Copyright in Education and Librarianship
  32. Journal of eScience Librarianship
  33. Journal of Educational Media & Library Sciences
  34. The journal of the Rutgers University Library
  35. Journal of Information Science Theory and Practice
  36. Journal of the Canadian Health Libraries Association
  37. Journal of Librarianship and Scholarly Communication
  38. Journal of the European Association for Health Information and Libraries
  39. Journal of the Medical Library Association
  40. Journal of Data Mining and Digital Humanities
  41. Journal of Library and Information Studies
  42. Library and Information Research : Research into Practice for Information & Library Services
  43. Libellarium: Journal for the Research of Writing, Books, and Cultural Heritage Institutions
  44. Liber Quarterly: The Journal of European Research Libraries
  45. Libreas : Library Ideas
  46. North Carolina Libraries
  47. Practical Academic Librarianship
  48. Partnership: The Canadian Journal of Library and Information Practice and Research
  49. Pakistan Journal of Information Management & Libraries
  50. Pennsylvania Libraries: Research & Practice
  51. SLIS Connecting
  52. South African Journal of Libraries and Information Science
  53. Tennessee Libraries
  54. Theological Librarianship
  55. Virginia Libraries
  56. Weave: Journal of Library User Experience
  57. Webology

  วารสารไทย

  1. วารสารห้องสมุด สมาคมห้องสมุดแห่งประเทศไทยฯ TLA Bulletin (Thai Library Association)
  2. วารสารวิจัย สมาคมห้องสมุดแห่งประเทศไทยฯ TLA Research Journal (Thai Library Association)
  3. วารสารสารสนเทศ (Journal of Information)
  4. วารสารสารสนเทศศาสตร์ (Journal of Information Science)
  5. วารสารอักษรศาสตร์ (Journal of Letters)
  6. วารสารเทคโนโลยีสารสนเทศ (Information Technology Journal)

 

 

Advertisements

แผนผังโมเดลธุรกิจ (Business Model Canvas)

ถ้าสนใจเรื่องโมเดลธุรกิจ (Business Model) แนะนำให้อ่านหนังสือเล่มนี้ค่ะ “คู่มือสร้างโมเดลธุรกิจ Business Model Generation” เขียนโดย Alexander Osterwalder และ Yves Pigneur  เป็นหนังสือที่มีชื่อเสียงโด่งดังไปทั่วโลก ได้รับการแปลเป็นภาษาต่างๆ รวมทั้งภาษาไทยด้วย

Screen Shot 2560-03-19 at 7.21.36 AM   Screen Shot 2560-03-19 at 7.23.44 AM.png

หนังสือเล่มนี้ นำเสนอวิธีการสร้างตัวแบบหรือโมเดลธุรกิจในลักษณะภาพวาดบนผืนผ้าใบ ที่เรียกว่า Business Model Canvas” โดยเลียนแบบการทำงานของสมอง คือ ซีกซ้ายเน้นเรื่องของตรรกะ (logic) ส่วนซีกขวาเน้นเรื่องของอารมณ์ (Emotion) ดังนั้น ซีกซ้ายของผ้าใบจึงเป็นเรื่องของประสิทธิภาพ (Efficiency) ส่วนซีกขวาเป็นเรื่องของคุณค่า (Value)  ด้วยวิธีการสร้างมโนภาพ (Visualization) เช่นนี้ จะทำให้ผู้ประกอบการสามารถมองเห็นภาพรวมของธุรกิจได้ครบทุกมิติมากยิ่งขึ้น

17357020_10211191527838056_1255867678_o

เราจะระดมสมอง ช่วยกันคิดหาปัจจัยและรายละเอียดต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับองค์ประกอบ (Building Blocks) จำนวน 9 กลุ่ม เพื่อตอบคำถามสำคัญทางธุรกิจ 4 ข้อ คือ ทำอะไร (What?) ทำเพื่อใคร (Who?) ทำอย่างไร (How?) และทำแล้วคุ้มค่าเพียงใด (Money) จากนั้น เขียนลงบนผืนผ้าใบ Business Model Canvas (BMC) ขององค์กร

line1.jpg
CS / VP / CH / CR 
line2.jpg
R$ / KR / KA / KP / C$
  1. Customer Segments (CS) กลุ่มลูกค้า
  2. Value Propositions (VP) คุณค่าของสินค้าและบริการที่นำเสนอ
  3. Channels (CH) ช่องทางเข้าถึงลูกค้า
  4. Customer Relationships (CR) ความสัมพันธ์กับลูกค้า
  5. Revenue Streams (R$)  รูปแบบของรายได้
  6. Key Resources (KR) ทรัพยากรหลัก
  7. Key Activities (KA) กิจกรรมหลัก
  8. Key Partnerships (KP) พันธมิตรหลัก
  9. Cost Structure (C$) โครงสร้างต้นทุน

Screen Shot 2560-03-19 at 10.26.56 AM

ทำอะไร (What?)

  • Value Propositions (VP) สินค้า ผลิตภัณฑ์ และบริการที่นำเสนอ มีคุณค่าเพียงพอสำหรับลูกค้าหรือไม่? คุณค่าของสินค้าและบริการดังกล่าว อาจเป็นนวัตกรรม เป็นการนำเสนอสิ่งใหม่ หรือมีการเพิ่มคุณสมบัติพิเศษที่ทำให้คุณค่าเพิ่มขึ้น จนทำให้ลูกค้าตัดสินใจเลือกสินค้าและบริการของเรา แทนที่จะเลือกของคู่แข่ง

ทำเพื่อใคร (Who?)

  • Customer Segments (CS) เราสร้างคุณค่าเพื่อใคร? ใครคือกลุ่มลูกค้า มีความหลากหลายหรือไม่ การกำหนดกลุ่มเป้าหมายที่ชัดเจนจะทำให้ธุรกิจสามารถนำเสนอสินค้าและบริการได้ตรงกับความต้องการ
  • Channels (CH) เราจะนำเสนอคุณค่าออกไปอย่างไร? ใช้ช่องทางอะไรบ้างในการเข้าถึงลูกค้า ควรเป็นส่วนผสมที่ลงตัวทั้งช่องทางในการจัดจำหน่าย ช่องทางการสื่อสาร และช่องทางการตลาด
  • Customer Relationships (CR) เราจะใช้วิธีการใดในการสร้างสายสัมพันธ์กับลูกค้า อำนวยความสะดวกแก่ลูกค้า ที่มาใช้บริการด้วยตนเอง ใช้บริการด้วยเครื่องอัตโนมัติ และใช้บริการทางออนไลน์ มีการสร้างชุมชน (Community)เพื่อให้เกิดการพูดคุยและรู้จักกัน หรือใช้ช่องทาง social media  ในการสื่อสารข้อมูลกันแบบสองทาง

ทำอย่างไร (How?)

  • Key Resources (KR) ทรัพยากรหลักขององค์กรที่ต้องลงทุน สินทรัพย์ทุกประเภท ทั้งอสังหาริมทรัพย์ เครื่องจักร อุปกรณ์ ทรัพยากรการเงิน ทรัพย์สินทางปัญญา รวมทั้งทรัพยากรมนุษย์
  • Key Activities (KA) กิจกรรมหลักขององค์กร ทั้งการผลิต การบริการ เทคโนโลยีที่ใช้ในการดำเนินงาน การแก้ปัญหาให้ลูกค้า การสร้างเครือข่าย การตลาด และการประชาสัมพันธ์
  • Key Partnerships (KP) พันธมิตรหลัก ได้แก่ ผู้ส่งมอบ (Suppliers) คู่ความร่วมมือที่เป็นทางการ (Partners) คู่ความร่วมมือที่ไม่เป็นทางการ (Collaborators) หุ้นส่วนทางธุรกิจทั้งที่เป็นคู่แข่ง และไม่ใช่คู่แข่ง

ทำแล้วคุ้มค่าเพียงใด (Money) 

  • Cost Structure (C$) โครงสร้างต้นทุน เป็นต้นทุนทั้งหมดที่เกิดขึ้นจากการดำเนินธุรกิจ  ทั้งต้นทุนคงที่ (Fixed Cost) และต้นทุนผันแปร (Variable Cost)
  • Revenue Streams (R$) กำไรที่ได้ กระแสรายรับ เงินสดที่ได้รับหลังหักค่าใช้จ่ายแล้ว ที่มาของรายได้ทั้งหมด เช่นรายได้จากการขาย ค่าบริการ ค่าสมาชิก ค่าเช่า ค่าธรรมเนียม ฯลฯ

 

หนังสืออ้างอิง

  • Osterwalder, A., Pigneur, Y., In Clark, T., & Smith, A. (2010). Business model generation: A handbook for visionaries, game changers, and challengers.
  • อเล็กซานเดอร์ ออสเทอร์วัลเดอร์, อีฟ พินเญอร์.  (2557).  คู่มือสร้างโมเดลธุรกิจ : สำหรับผู้มองการณ์ไกล ผู้คิดจะทำการใหญ่และผู้หวังจะล้มยักษ์ = Business model generation.  แปลโดย วิญญู กิ่งหิรัญวัฒนา.  กรุงเทพฯ: วีเลิร์น.

 

 

 

 

 

 

เครื่องมือวิเคราะห์การตลาด (Marketing)

การตลาด (Marketing) คือ กระบวนการของการสื่อสารคุณค่าของผลิตภัณฑ์หรือบริการไปยังลูกค้า เป็นกระบวนการทางธุรกิจต่างๆ ที่ทำให้ลูกค้าหรือผู้รับบริการเกิดความพึงพอใจ และในขณะเดียวกัน องค์กรสามารถบรรลุวัตถุประสงค์ตามที่ต้องการ โดยคำนึงถึงประโยชน์ต่อสังคมและสิ่งแวดล้อมที่มีความยั่งยืน

การตลาดเป็นกลยุทธ์หรือเครื่องมือในการแข่งขันทางธุรกิจที่สำคัญ เป็นระบบแลกเปลี่ยนความพึงพอใจซึ่งกันและกัน และเป็นระบบที่มีการแข่งขันเพื่อให้ได้รับเลือก ดังนั้น จึงจำเป็นต้องศึกษาความต้องการหรือความคาดหวังของลูกค้าหรือกลุ่มเป้าหมาย และกำหนดกลยุทธ์ด้วยเครื่องมือต่างๆ  ดังนี้

เครื่องมือวิเคราะห์ทางการตลาดที่สำคัญ

  1. PESTLE  (PESTEL) Analysis การวิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายนอก 6 ด้าน ที่จะมีผลกระทบต่อธุรกิจ
    1. P=Political (การเมือง)
    2. E=Economic (เศรษฐกิจ)
    3. S=Social (สังคม)
    4. T=Technological (เทคโนโลยี)
    5. L=Legal (กฎหมาย)
    6. E=Environmental (สิ่งแวดล้อม)
  2. Porter’s Five Forces Analysis การวิเคราะห์พลังกดดัน 5 ด้าน
    1. Bargaining power of Buyers (อำนาจการต่อรองของผู้ซื้อ)
    2. Bargaining power of Suppliers (อำนาจการต่อรองของผู้ส่งมอบปัจจัยการผลิต)
    3. Threat of new entrants (ภัยคุกคามจากผู้ประกอบการรายใหม่)
    4. Threat of substitutes (ภัยคุกคามจากผลิตภัณฑ์ทดแทน)
    5. Competitive Rivalry (การแข่งขัน)
  3. Competitive Position Analysis การวิเคราะห์ตำแหน่งในการแข่งขันและความได้เปรียบเชิงกลยุทธ์  นำปัจจัยต่างๆ มาสร้างเป็นเมทริกซ์ (Competitive Matrix)  เพื่อวิเคราะห์ว่าเราและคู่แข่งของเรา อยู่ตรงตำแหน่งไหนในสนามการแข่งขัน

เครื่องมือทางธุรกิจที่สำคัญ

  1. Value Proposition (VP) คุณค่านำเสนอต่อลูกค้า และคุณค่าที่ลูกค้าต้องการ  เป็นการส่งมอบคุณค่าของเราให้สอดรับกับความต้องการลูกค้า โดยคำนึงถึงส่วนผสมทางการตลาด (Marketing Mix) 4P หรือ 7P ที่เกี่ยวข้อง ได้แก่
    1. ผลิตภัณฑ์ (Product)
    2. ราคา (Price)
    3. ช่องทางการจัดจำหน่ายและส่งมอบ (Place)
    4. การส่งเสริมการตลาด (Promotion)
    5. บุคคล (People)  หรือ พนักงาน (Employee)
    6. การสร้างและนำเสนอลักษณะทางกายภาพ (Physical evidence and presentation)
    7. กระบวนการ (Process)
  2. SWOT Analysis การวิเคราะห์สภาพแวดล้อม จุดแข็ง (Strength) จุดอ่อน (Weakness) โอกาสพัฒนา (Opportunity) อุปสรรค/ สิ่งคุกคาม (Threat) และการวิเคราะห์ประเมิน SO-จุดแข็งและโอกาส WO-จุดอ่อนและโอกาส ST-จุดแข็งกับอุปสรรค/สิ่งคุกคาม และ WT-จุดอ่อนกับอุปสรรค/สิ่งคุกคาม เพื่อเลือกแนวทางกลยุทธ์

กลยุทธ์ในการวางแผนการตลาด (Marketing Plan)

  1. Define your brand กำหนดนิยาม ให้คำจำกัดความของ “แบรนด์” ให้ชัดเจนว่า อะไรคือวิสัยทัศน์ (Vision) ขององค์กร อะไรคือคุณค่าที่นำเสนอต่อลูกค้า (Value Proposition) และให้ตรงกับที่ลูกค้าต้องการ และอะไรคือจุดยืนทางการตลาด (Positioning) ของสินค้าและบริการของเรา
  2. Identify your customer รู้จักลูกค้าคนสำคัญ โดยเฉพาะ 3 รายแรก ในเรื่องของข้อมูลพื้นฐานทางประชากรศาสตร์ (Demographic Profile) ทัศนคติ ค่านิยม พฤติกรรม ความสนใจ ความต้องการ และรูปแบบในการดำเนินชีวิต (Lifestyle) ที่อยู่ของลูกค้า เหตุผลที่ชอบและตัดสินใจซื้อสินค้าและบริการของเรา
  3. Understand your competitors รู้จักคู่แข่งขัน โดยเฉพาะ 3 รายแรก ในด้านต่างๆ โดยละเอียด เช่น ประวัติความเป็นมา สถานที่ตั้ง ลูกค้ากลุ่มเป้าหมาย จุดแข็ง จุดอ่อน จุดขายที่เป็นเอกลักษณ์ และความแตกต่างที่สร้างความได้เปรียบในการแข่งขัน
  4. Analyse your business วิเคราะห์จุดแข็ง จุดอ่อน โอกาสพัฒนา ภัยคุกคาม ขององค์กร ด้วย SWOT Analysis
  5. Define your difference อะไรคือ จุดขายที่เป็นเอกลักษณ์  (Unique Selling Point: USP) ที่สร้างความแตกต่างจากคู่แข่งขัน ซึ่งจะต้องสามารถแสดงให้เห็นได้ด้วยวิธี Elevator Pitch หรือการนำเสนอไอเดียธุรกิจอย่างรวดเร็วภายในเวลา 30 หรือ 60 วินาที
  6. Map your customers’ journey ศึกษาพฤติกรรมของลูกค้า ในประเด็นของความตั้งใจ ความตระหนักรู้ (Attention) ความสนใจ (Interest) ความต้องการ (Desire) การตัดสินใจซื้อ (Action) และความจงรักภักดีต่อสินค้าและการบริการ (Loyalty)
  7. Create your action plan กำหนดผนปฏิบัติการด้านต่างๆ เช่น แผนงบประมาณด้านการตลาด กำหนดทีมการตลาดและผู้รับผิดชอบกิจกรรม/โครงการ กำหนดกลยุทธ์การตลาดดิจิทัล เว็บไซต์ สื่อสังคมออนไลน์ กลยุทธ์ในการโฆษณา การประชาสัมพันธ์ และกลยุทธ์บริการหลังการขาย เป็นต้น
  8. Monitoring, measuring and improving  ติดตามตรวจสอบ ประเมินผลความสำเร็จของแผนปฏิบัติการ การทำกิจกรรมต่างๆ ทางการตลาด และหาทางพัฒนาปรับปรุงให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น

เอกสารอ้างอิง :  Tools for marketing. Oxford University Innovation Ltd.

ไปอบรม Financial Management for Executives: Day 1

วันที่ 10-11 มีนาคม 2560 ได้มีโอกาสไปรับการอบรม หลักสูตรการเงินสำหรับผู้บริหารมหาวิทยาลัย (Financial Management for Executives) – กลุ่มที่ 1 จัดขึ้นที่วิทยาลัยจัดการ มหาวิทยาลัยมหิดล ถนนวิภาวดีรังสิต เป็นเวลา 2 วัน วิทยากรคือ ดร. อริชัย รักธรรม ท่านเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านเศรษฐศาสตร์ การเงิน และการลงทุน ทำงานอยู่ในภาคเอกชน (กรรมการตรวจสอบบริษัท SYNTEC) บรรยายได้สนุกสนานและเป็นกันเองมาก ทำให้เราได้รับความรู้มากมายที่จะนำกลับมาประยุกต์ใช้ในการบริหารจัดการส่วนงานที่เรากำกับดูแล ท่านสอนโดยใช้วิธีสนทนาพูดคุยเล่าประสบการณ์จากชีวิตจริงในแวดวงธุรกิจ ยกตัวอย่างและกรณีศึกษาประกอบ เพื่อให้เราได้แนวความคิด เปรียบเทียบ และนำบางส่วนไปประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมกับบริบทของมหาวิทยาลัย สลับกับการทำกิจกรรมกลุ่มระดมสมองร่วมกัน จึงทำให้เราได้เห็นมุมมองทางด้านการเงิน รวมทั้งการบริหารความเสี่ยงขององค์กรที่แตกต่างออกไปจากเดิม อย่างไรก็ตาม เวลาอบรมมีค่อนข้างจำกัด เพียง 2 วัน จึงไม่ได้ลงรายละเอียดมากนัก อีกทั้งเอกสารประกอบการบรรยายเป็นภาษาอังกฤษ จึงทำให้ผู้เขียนซึ่งเป็นคนที่ไม่มีพื้นฐานทางด้านเศรษฐศาสตร์การเงินมาก่อน จำเป็นต้องศึกษาหาความรู้เพิ่มเติมด้วยตนเองจากหนังสือและสื่ออินเทอร์เน็ตอื่นๆ ขอขอบพระคุณท่านรองอธิการบดีฝ่ายการคลังและแผนงาน และคณะผู้จัดงาน ที่เปิดโอกาสให้ได้ไปเข้ารับการอบรมในครั้งนี้ และขอบันทึกสรุปหัวข้อที่ได้รับจากการอบรม ไว้ดังนี้ค่ะ

Screen Shot 2560-03-12 at 1.44.57 PM.png

วันที่ 1 :

การบริหารจัดการการเงิน (Financial Management) โดยใช้ตัวชี้วัดผลสำเร็จของงาน (Performance Indicator)

ประเด็นด้านศรษฐศาสตร์การเงิน (Financial Economic Issues) ควรคำนึงถึง 3 ประเด็น คือ

  • เศรษฐศาสตร์มหภาค (Macroeconomic issues)
  • เศรษฐศาสตร์จุลภาค (Microeconomic issues)
  • การเงิน (Financial issues)

ประเด็นด้านเศรษฐศาสตร์มหภาค (Macroeconomic Issues) ได้แก่

  • การวิเคราะห์อุปสงค์ (Demand) และอุปทาน (Supply)
  • ต้นทุน (Cost) ของเงินทุน Capital) ชนิดต่างๆ
  • ความเชื่อมั่นของนักลงทุน (Investor Sentiment)
  • ความเชื่อมั่นของผู้บริโภค (Consumer Confidence)
  • ปัจจัยภายในและปัจจัยภายนอก

ประเด็นด้านเศรษฐศาสตร์จุลภาค (Microeconomic Issues) ได้แก่

  • ผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) และ ผลิตภัณฑ์มวลรวมนานาชาติ (GNP)
  • สมการ GDP = C + I + G + (X – M) หมายถึง รายจ่ายเพื่อการบริโภค (Consumption) + รายจ่ายเพื่อการลงทุน (Investment) + รายจ่ายของรัฐ เช่น การลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐาน (Government Spending) + (ส่งออก [Export] – นำเข้า [Import])
  • ภาวะเงินเฟ้อ (Inflation) แก้ไขยาก และมักมีผลกระทบหากแก้ไขโดยขึ้นภาษีหรือเพิ่มอัตราดอกเบี้ย
  • ดุลการชำระเงิน (Balance of Payment: BoP)
  • ตลาดแลกเปลี่ยนเงินตราต่างประเทศ (Forex) ตัวอย่างเช่น  บริษัท Super Rich
  • ปัจจัยภายในและปัจจัยภายนอก

ประเด็นด้านการเงิน (Financial Issues) ได้แก่

  • ภาษี (Taxation) เป็นการเพิ่มรายได้ให้แก่รัฐ และขจัดเงินเฟ้อ
  • นโยบายส่งเสริมการลงทุน เช่น การมีสำนักงาน BOI (Thailand Board of Investment)
  • การเปิดเสรีการค้า (Liberalization of Markets)
  • การโอนกิจการของรัฐเป็นของเอกชน หรือการแปรรูปรัฐวิสาหกิจ (Privatization)
  • การอุดหนุน หรือการที่รัฐให้ความช่วยเหลือ (Subsidies) เช่น รถเมล์ฟรี นำ้ฟรี ไฟฟ้าฟรี
  • การสนับสนุนการศึกษาและการฝึกอบรม (Education and Training Support)

ประเด็นด้านธุรกิจ (Business Issues) ควรคำนึงถึง 3 ด้าน คือ

  • พฤติกรรมผู้บริโภค (Consumer Behavior)
  • ตัวเลขทางการเงิน (Financial Numbers)
  • รายการประเมินความสำเร็จของธุรกิจ (Check List for Business Success)

ประเด็นด้านพฤติกรรมผู้บริโภค (Consumer Behavior) 

  • การสำรวจ (Surveys)
  • การวิจัยตลาด (Market Research)
  • การรับรู้และจดจำแบรนด์ (Brand Awareness)
  • การผลิตสินค้า (Product Execution)

ประเด็นด้านตัวเลขทางการเงิน (Financial Numbers) 

  •  การลงทุนในอสังหาริมทรัพย์ (New Housing Starts and Purchase)
  • ดัชนีราคาหุ้นในตลาดหลักทรัพย์ (Stock Exchange Indexes)
  • อัตราส่วนราคาต่อต้นทุนค่าจ้างแรงงาน (Price to Unit Labor Cost Ratios)
  • ปริมาณการสั่งซื้อวัตถุดิบเปรียบเทียบกับยอดขาย (New Orders for Input compare to Sales)
  • การให้เครดิตแก่ผู้บริโภคในการสั่งซื้อแทนเงินสด (Consumer Credits and Purchase)

รายการประเมินความสำเร็จของธุรกิจ (Check List for Business Success) ประกอบด้วย

ความเข้าใจในเรื่องวัตถุประสงค์ของธุรกิจ

  • เข้าใจเป้าหมายขององค์กรทั้งในระยะสั้นและระยะยาว
  •  เข้าใจเรื่องกำไรสูงสุด (Profit Maximization)
  • เข้าใจเรื่องยอดขายสูงสุด (Sales Maximization)
  • เข้าใจเรื่องความมั่งคั่งสูงสุด (Wealth Maximization)

ความเข้าใจในเรื่องตลาดการแข่งขัน

  • การวิเคราะห์คู่แข่งขัน
  • การตั้งราคาที่กำหนดโดยคู่แข่งขัน
  • การเข้ามาของคู่แข่งขันรายใหม่  (New Entrants to the Business)

ความเข้าใจในเรื่องพฤติกรรมลูกค้า

  • ปัจจัยต่างๆ ที่มีผลกระทบต่อความต้องการของตลาด
  • ความไว (Sensitivity) ของผู้บริโภคต่อการเปลี่ยนแปลงราคา (Price Change)

ความเข้าใจในเรื่องการตัดสินใจของผู้ลงทุน (Investment Decision)

  • อัตราส่วนของหนี้สินต่อทุน (Debt/Equity Ratio) – แหล่งที่มาของเงินทุน (Sources of Funds) ขององค์กร ส่วนใหญ่มาจากหนี้สิน (Debt) หรือส่วนของผู้ถือหุ้น (Equity)?
  • สถานภาพของหนี้ (Liability Status) ทั้งในระยะสั้นและระยะยาว
  • ตัววัดความสำเร็จของงาน (Performance Indicators) มี 2 ชนิด คือ ROE (Return of Equity) และ P/E (Price-Earnings Ratio)

ความเข้าใจในเรื่องการตัดสินใจจ้างงาน (Employment Decision)

  • มีพนักงานทั้ง full-time และ Part-time จำนวนเท่าใด ที่ต้องจ่ายเงินเดือน (Payroll)
  • เปรียบเทียบอัตราเงินเดือนในการจ้างงานกับองค์กรคู่แข่ง

การบัญชีบริหาร (Managerial Accounting) และงบการเงิน (Financial Statements)

การบัญชีบริหาร (Managerial Accounting) เป็นการนำข้อมูลทางการบัญชีมาใช้ในการบริหารงานและตัดสินใจ ผู้บริหารควรติดตามตัวเลขและใช้ข้อมูลด้านการบัญชีเพื่อการวางแผน (Planning)  กำกับงานให้เป็นไปตามทิศทางที่กำหนดไว้ (Directing) ตรวจสอบ ติดตามผลการปฏิบัติงาน แก้ไขปัญหา รวมทั้งปรับเปลี่ยนแผนตามความเหมาะสมกับสถานการณ์ เกิดเป็นวงจรการควบคุมเพื่อการพัฒนา (Control Cycle)

การวิเคราะห์งบการเงิน (Financial Statement Analysis) เป็นเครื่องมือช่วยในการกลั่นกรอง การพยากรณ์ และการประเมินผล เป็นข้อมูลสำคัญที่จะช่วยลดความไม่แน่นอนในการตัดสินใจ ซึ่งในทางธุรกิจผู้บริหารไม่ควรตัดสินใจโดยใช้ความรู้สึก สัญชาตญาน หรือการคาดเดา

งบการเงิน (Financial Statement) ประกอบด้วย งบดุล  (Balance Sheet) หรืองบแสดงฐานะทางการเงิน (Statement of Financial Position) และงบกำไรขาดทุน (Income Statement หรือ Profit and Loss Statement)

งบดุล (Balance Sheet) 

หมายถึง รายงานที่แสดงให้ทราบถึง “ฐานะทางการเงิน” ของกิจการ ณ วันใดวันหนึ่ง ว่ามีสินทรัพย์ (Assets) หนี้สิน (Liabilities) และทุน หรือส่วนของเจ้าของ  (Equity) เป็นจำนวนเท่าใด

สมการเบื้องต้น คือ A = L + E

สินทรัพย์ (Assets) ได้แก่ สินทรัพย์ถาวร (Fixed Assets: FA) เช่น อสังหาริมทรัพย์, สินทรัพย์หมุนเวียน (Current Assets: CA),เงินสด (Cash), เงินฝากธนาคาร (Deposit), ลูกหนี้ วางบิลแล้วแต่ยังไม่ได้รับเงิน (Accounts Receivable: A/R),  สินค้าคงเหลือ (Inventories), วัสดุสิ้นเปลือง (Supplies) ฯลฯ

หนี้สิน (Liabilities) ได้แก่ เจ้าหนี้ รับของแล้วแต่ยังไม่ได้จ่ายเงิน (Accounts Payable: A/P), ตั๋วเงินจ่าย (Notes Payable) เช่น ตั๋วแลกเงินระยะสั้นหรือตั๋ว BE, ค้างจ่าย (Accruals), หนี้สินหมุนเวียน หรือหนี้สินปัจจุบัน (Current Liabilities: CL),  หนี้สินระยะยาว (Long-term Debt/Liabilities)

ทุน หรือส่วนของเจ้าของ  (Equity) หมายถึง มูลค่าของสินทรัพย์ทีเจ้าของกิจการเป็นเจ้าของโดยปราศจากการมีหนี้สินทึ่จะต้องชำระคืนในอนาคต  เช่น หุ้นทุนหรือหุ้นสามัญ (Common Stock), กำไรสะสม (Retained Earnings) ซึ่งเป็นสัดส่วนของกำไรสุทธิที่องค์กรเก็บเอาไว้ โดยไม่ได้แบ่งกลับไปให้ผู้ถือหุ้นในรูปแบบของเงินปันผล (Dividends)

งบกำไรขาดทุน (Income Statement)

เป็นงบการเงินที่แสดงให้เห็นถึง “ผลการดำเนินงาน” ของกิจการในช่วงเวลาใดเวลาหนึ่ง ว่ากิจการมีผลการดำเนินงานเป็นอย่างไร กำไรหรือขาดทุน  คำนวณจากรายได้  (Revenues) และค่าใช้จ่าย (Expenses) ประเภทต่างๆ

  • รายได้จากการขาย (Sales)
  • ต้นทุนของสินค้าที่ขาย (Cost of Goods Sold: COGS)
  • ค่าใช้จ่ายอื่นๆ (Other Expenses)
  • ค่าเสื่อมราคา (Depreciation) และค่าตัดจำหน่าย (Amortization)
  • อัตรากำไรขั้นต้น (Gross Profit Margin)
  • อัตรากำไรก่อนหักดอกเบี้ย ภาษี และค่าเสื่อมราคา (Earnings before Interest, Tax, Depreciation  and  Amortization: EBITDA Margin)
  • อัตรากำไรสุทธิ (Net Profit Margin)
  • ภาษี (Taxes)
  • กำไรสุทธิก่อนดอกเบี้ยและภาษี (EBT: Earnings before Interest and Tax)
  • ดอกเบี้ยจ่าย (Interest Expense) หมายถึงค่าตอบแทนเนื่องจากการใช้ประโยชน์จากเงินทุน
  • รายได้สุทธิ (Net Income) / กำไรสุทธิ (Net Profit) / ขาดทุนสุทธิ (Net Loss)

การวิเคราะห์อัตราส่วนทางการเงิน (Financial Ratio Analysis)

อัตราส่วนสภาพคล่องทางการเงิน (Liquidity Ratio) ตัวอย่างเช่น

  • เงินทุนหมุนเวียน (Working Capital: WC) = สินทรัพย์หมุนเวียน (Current Assets) – หนี้สินหมุนเวียน (Current Liabilities)

อัตราส่วนประสิทธิภาพในการใช้สินทรัพย์ (Efficiency Ratio) ตัวอย่างเช่น

  • อัตราหมุนเวียนของสินทรัพย์รวม  (Total Asset Turnover) = ขายสุทธิ (Net Sales) / สินทรัพย์รวม (Total Assets)
  • อัตราหมุนเวียนของสินทรัพย์ถาวร (Net Fixed Asset Turnover) = ขายสุทธิ (Net Sales) / สินทรัพย์ถาวร (Fixed Assets)
  • อัตราการหมุนเวียนของสินค้าคงเหลือ (Inventory Turnover) = ต้นทุนสินค้าขาย (COGS) /สินค้าคงเหลือเฉลี่ย (Avg. Inventory)
  • อัตราผลตอบแทนจากสินทรัพย์รวม (Return on Assets: ROA)(%) = กำไรสุทธิ (Net Profit) /สินทรัพย์รวม (Total Assets)

อัตราส่วนความสามารถในการทำกำไร (Profitability Ratio) ตัวอย่างเช่น

  • อัตรากำไรสุทธิ (Net Profit Margin)(%) = กำไรสุทธิ (Net Profit) / ขายสุทธิ (SALES)
  • ผลตอบแทนผู้ถือหุ้น (ROE %) = กำไรสุทธิ (Net Profit) / ส่วนของผู้ถือหุ้น (Equity)

อัตราส่วนความสามารถในการชำระหนี้ (Leverage Ratio) ตัวอย่างเช่น

  • อัตราส่วนหนี้สินต่อส่วนของผู้ถือหุ้น (Debt to Equity : D/E Ratio) = หนี้สินรวม (Total Debt) / ส่วนของเจ้าของหรือผู้ถือหุ้น (Total Equity)
  • อัตราส่วนความสามารถในการจ่ายดอกเบี้ย (Interest Coverage Ratio) = กำไรสุทธิก่อนดอกเบี้ยและภาษี (EBIT) / ดอกเบี้ยจ่าย (Interest Expense)
  • อัตราการจ่ายเงินปันผล (Dividend Payout) = เงินปันผลต่อหุ้น (Dividend per Share) / กำไรสุทธิต่อหุ้น (Earning per Share: EPS)

ข้อจำกัด

การวิเคราะห์อัตราส่วนทางการเงิน เป็นเครื่องมือสำคัญในการตัดสินใจ แต่อาจมีข้อจำกัด  มีความคลาดเคลื่อนได้จากปัจจัยอื่นที่มีผลกระทบ เช่น Seasonal Factors มีการตกแต่งตัวเลขทางบัญชี ทำให้รายงานงบการเงิน และอัตราส่วนทางการเงินดูดีเกินจริง (Window Dressing)  และบางครั้งการแปลผลตัวเลข เพื่อสรุปว่ากิจการของบริษัทหรือองค์กรนั้นดีหรือไม่ดี ทำได้ยาก

การฉ้อโกงตกแต่งตัวเลขสถิติทางการบัญชี ที่สร้างความเสียหายในวงกว้างและมีผลกระทบไปทั่วโลก เช่นวิกฤตการณ์สินเชื่อ Subprime ในสหรัฐอเมริกา และกรณีของบริษัท Enron ที่หลอกลวงนักลงทุนจนถึงขั้นล้มละลาย (เรื่องจริงที่นำมาสร้างเป็นภาพยนตร์เรื่อง The Crooked E: The Unshredded Truth About Enron) เป็นเรื่องที่เราควรระมัดระวังและหาทางป้องกันไม่ให้เกิดขึ้นอีก

ทั้งนี้ สิ่งที่เกิดขึ้นในอดีต ไม่จำเป็นต้องชี้นำสิ่งที่จะเกิดขึ้นในอนาคต  และบางครั้งความสำเร็จอันยิ่งใหญ่ของธุรกิจอาจเกิดจากอัจฉริยภาพและปัญญาญาณของผู้นำบางคนก็ได้   — ท้ายที่สุด ความสำเร็จของการบริหาร จึงขึ้นกับว่า เราจะตัดสินใจนำตัวเลขสถิติทางการเงินและข้อมูลทางการบัญชี มาใช้งานให้เกิดประโยชน์ต่อองค์กรอย่างมีประสิทธิภาพ — ได้อย่างไร

หมายเหตุ : วิทยากรแนะนำให้ไปเรียนรู้เพิ่มเติมในเรื่องทฤษฎีเกม (Games Theory) เพื่อเสริมทักษะทางด้านการบริหารการเงิน ขณะนี้ผู้เขียนได้ลงทะเบียนเรียนวิชา Games Theory จากระบบ COURSERA Online Course หลักสูตร 8 สัปดาห์ เป็นที่เรียบร้อยแล้ว  ได้ผลเป็นประการใด จะนำมาเล่าสู่กันฟังต่อไปค่ะ

 

แนวโน้มสารสนเทศศาสตร์ของสหรัฐอเมริกา

เมื่อวันเสาร์ที่ 18 กุมภาพันธ์ 2560 มีโอกาสฟังบรรยายเรื่อง “แนวโน้มการศึกษาและการวิจัยด้านบรรณรักษศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์ของประเทศสหรัฐอเมริกา” (LIS Education:
Teaching & Research In the United States) โดย Prof. Dr. Kathleen Burnett และ Prof. Dr. Gary Burnett สองสามีภรรยาจากมหาวิทยาลัย  Florida State ที่มาเป็นแขกรับเชิญของหลักสูตรดุษฎีบัณฑิต (สารสนเทศศาสตร์) มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช

Prof. Kathleen : เล่าให้ฟังเกี่ยวกับหลักสูตรการเรียนการสอน LIS ของประเทศสหรัฐอเมริกา ว่าสอนกันในระดับปริญญาโท โดยนักศึกษามักเรียนจบปริญญาตรีจากสาขาวิชาอื่น ใช้เวลาเรียน 1-2  ปีแบบ part time และส่วนใหญ่ใช้วิธีเรียนทางออนไลน์ (48 จาก 59 หลักสูตร) หลักสูตรทั้งหมดได้รับการรับรองจากสมาคมห้องสมุดแห่งสหรัฐอเมริกา (American Library Association: ALA)

แบบดั้งเดิมเน้นสอนกันในเรื่องที่เกี่ยวข้องกับห้องสมุดเป็นส่วนใหญ่ เป็นหลักสูตรระดับบัณฑิตศึกษา และสอนแบบ teaching-oriented แต่ปัจจุบันจะมีลักษณะเป็น ischools เป็นสหวิทยาการที่มุ่งเน้นสารสนเทศและเทคโนโลยี มีทั้งระดับปริญญาตรีและระดับบัณฑิตศึกษา และสอนแบบ research-oriented

แนวโน้มของวิธีการสอน จะเน้นการเรียนรู้ในเชิงรุก ให้ผู้เรียนได้สืบค้นและปฏิบัติจริง เช่น Self-directed learning, Inquiry-based active learning, Collaboration and team work, และ Project-based learning experiences

เนื้อหาจะเกี่ยวข้องกับการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีต่างๆ เช่น digital resources, digital libraries,open access, mobile technology, data analytics, social media, Information quality / credibility / assessment (ข่าวลวง), information in everyday life

Prof. Gary : เล่าให้ฟังเกี่ยวกับแนวโน้มด้านงานวิจัย LIS ในระยะ 50 ปีที่ผ่านมา  ระยะแรกจะเน้นเรื่องการพัฒนาระบบสารสนเทศของห้องสมุด และการค้นคืนสารสนเทศ ระยะต่อมาจะเน้นเรื่องประสบการณ์ของผู้ใช้ (User Experience) การรับรู้สารสนเทศของแต่ละบุคคล ปัจจัยทางสังคมที่มีผลกระทบต่อพฤติกรรมสารสนเทศ การแสวงหาสารสนเทศด้วยวิธีการที่หลากหลาย เช่น การพบสารสนเทศโดยบังเอิญ (serendipity) โดยไม่ได้ตั้งความต้องการเอาไว้ก่อน และการหลีกเลี่ยงสารสนเทศที่ไม่พึงประสงค์ (Information avoidance) เป็นต้น

วิธีการวิจัยเริ่มเป็นเชิงคุณภาพมากกว่าเชิงปริมาณ และเป็น mixed methods มากขึ้น ขอบเขตเนื้อหาของสารสนเทศศึกษา/สารสนเทศศาสตร์มีลักษณะเป็นสหวิทยาการ นอกจากนั้น ยังนิยมทำวิจัยในเรื่องของ Medical informatics, Big data, Social informatics, Digital youth และ Youth information behavior

 

 

 

ไปร่วมงาน TK Forum 2017 : Better Library and Learning Space: Trends and Ideas

เมื่อวันพฤหัสบดีที่ 2 กุมภาพันธ์ 2560  ได้มีโอกาสไปร่วมงานประชุมวิชาการ ของสำนักงานอุทยานการเรียนรู้ หรือ TK Park หน่วยงานในสังกัดสำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (OKMD)  ที่ห้องกมลทิพย์บอลรูม โรงแรมสุโกศล งานประชุมวิชาการ TK Forum 2017 ประจำปีนี้ มีหัวข้อที่น่าสนใจมาก ชื่อว่า  “Better Library and Learning Space: Trends and Ideas”

ผู้อำนวยการ OKMD กล่าวเปิดงาน และได้ให้ข้อคิดไว้อย่างน่าฟังว่า นวัตกรรมเกิดจากการเปลี่ยนแปลงภายใน เราต้องเปลี่ยนวิธีคิด ต้องคิดนอกกรอบ จึงจะสร้างสรรค์สิ่งใหม่ได้ มนุษย์ทุกคนสามารถสร้างการเรียนรู้ได้ด้วยตนเองเมื่อมีโอกาสได้ปฏิบัติจริง และเรียนรู้จากประสบการณ์ ดังนั้น ห้องสมุดจึงควรสร้างสภาพแวดล้อมของการเรียนรู้ เพื่อสร้างประสบการณ์ให้แก่ผู้ใช้บริการ ผู้บริหารห้องสมุดและบรรณารักษ์ควรเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลง รู้เทคโนโลยี และเข้าใจพฤติกรรมของผู้ใช้บริการเป็นอย่างดี

Screen Shot 2560-02-04 at 5.32.38 PM.png

การบรรยายของผู้เชี่ยวชาญจากต่างประเทศ ทั้ง 3 ท่าน ได้แก่ คุณเลส วัตสัน (Les Watson) จากสหราชอาณาจักร คุณร็อบ เบราซีลส์ (Rob Bruijnzeels) จากเนเธอร์แลนด์ และคุณเจรามี ลาซาล (Jeremy Lachal) จากฝรั่งเศส ทำให้ผู้ฟังได้รับความรู้และแนวคิดดีๆ มากมาย เและคาดว่าจะนำมาประยุกต์ใช้ให้เป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาห้องสมุดของเราต่อไปในอนาคต ขอขอบคุณ TK Park เป็นอย่างยิ่งที่จัดงานดีๆ แบบนี้ และขอนำเกร็ดความรู้ที่ได้รับมาแบ่งปันเล่าสู่กันฟัง ดังนี้ค่ะ

คุณเลส วัตสัน (Les Watson)  เป็นบรรณาธิการและผู้เขียนหนังสือชื่อ “Better Library and Learning Space : Projects, Trends and Ideas” ท่านเป็น freelance consultant ที่มีประสบการณ์ในการพัฒนาห้องสมุดหลายแห่ง  และเป็น visiting professor ด้านการพัฒนาสิ่งแวดล้อมการเรียนรู้ ของมหาวิทยาลัยลินคอล์น สหราชอาณาจักร มีเว็บไซต์ส่วนตัว อยู่ที่ http://leswatson.com

คุณวัตสัน ได้ให้แนวคิดและทิศทางใหม่ๆ ในการพัฒนาพื้นที่เพื่อการเรียนรู้ของห้องสมุด  ที่ต้องอาศัยความคิดสร้างสรรค์ นวัตกรรม และจินตนาการ เป็นสำคัญ  การพัฒนาพื้นที่ห้องสมุดต้องคำนึงถึงความสมดุลและความสอดคล้องของ 3 ปัจจัย ได้แก่ 1) คน (บุคลากรห้องสมุด และผู้ใช้บริการ)  2) เทคโนโลยีที่ห้องสมุดนำมาใช้ และ 3) สภาพแวดล้อมของห้องสมุด ทั้งพื้นที่กายภาพ (physical) และพื้นที่เสมือน (virtual) การจัดสรรพื้นที่เพื่อการเรียนรู้ต้องยืดหยุ่นและมี ความหลากหลาย ตั้งแต่คึกคักมีชีวิตชีวาแบบห้างร้านไปจนถึงเงียบสงบแบบวัด  The Environment can make you younger เพราะสิ่งแวดล้อมมีผลต่ออารมณ์และความรู้สึก

เราไม่ทราบอนาคตว่าห้องสมุดในศตวรรษที่ 21 ต่อไปจะเป็นอย่างไร เพราะความเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีรวดเร็วมาก บรรณารักษ์ควรทำตัวเป็นผู้ประกอบการ (Entrepreneurs) เป็นผู้เรียนรู้ตลอดชีวิต (Life-long Learners) และเป็นนักวิจัย (Researchers)

ขณะบรรยาย คุณวัตสันมักอ้างอิงคำพูดหรือข้อเขียนของนักคิดท่านอื่นๆ หลายท่าน อาทิ คำว่า  The Conceptual Age ในหนังสือ A Whole New Mind ของ Daniel H. Pink  — จากชาวนาในยุคกสิกรรม มาถึงกรรมกรโรงงานในยุคอุตสาหกรรม และ knowledge worker ในยุคสารสนเทศ แต่ปัจจุบันเรามีชีวิตอยู่ในยุคมโนทัศน์ (conceptual age) ที่ให้ความสำคัญกับคนที่เป็นนักสร้างสรรค์ (creators) เข้าใจผู้อื่น (empathizers) และใช้สมองซีกขวามากขึ้น

Screen Shot 2560-02-04 at 5.28.16 PM.png

ภาพจากหนังสือ A Whole New Mind ของ Daniel H. Pink หน้า  48

มีคำศัพท์ที่น่าสนใจจากการบรรยายของคุณวัตสัน เช่น ชนชั้นสร้างสรรค์ (Creative Class), เศรษฐกิจประสบการณ์ (Experience Economy), Libraries as Learning infrastructure, The Architecture of Happiness, บ้านหลังที่สาม (The Third Place), การเรียนรู้ทั้งหมดเริ่มจากการสนทนา (All learning starts with conversation), แพร่งความคิดหรือจุดตัดของความคิด (Medici Effect), Be Intuitive ทำในสิ่งที่รู้สึกว่าใช่ อย่าใช้เหตุผลมากเกินไป เปิดรับอะไรใหม่ๆบ้าง และ Be Unhappy รู้สึกไม่มีความสุข จนต้องลุกมาสร้างความเปลี่ยนแปลง เป็นต้น

วิทยากรท่านที่สอง – คุณร็อบ เบราซีลส์ (Rob Bruijnzeels) อดีตบรรณารักษ์ห้องสมุดประชาชน ที่ปัจจุบันกลายมาเป็นเจ้าของบริษัท “Ministry of Imagination”  กระทรวงจินตนาการที่มีความเชี่ยวชาญด้านการออกแบบห้องสมุดประชาชน คุณร็อบบรรยายในหัวข้อ I have to change to stay the same (ฉันจะต้องเปลี่ยน เพื่อให้อยู่เหมือนเดิม) และเล่ากรณีศึกษา เรื่องห้องสมุด De Chocoladefabriek Gouda การพัฒนาพื้นที่เพื่อการเรียนรู้โดยนำห้องสมุด หอจดหมายเหตุ สำนักพิมพ์ และร้านอาหาร มาทำงานรวมกันในโรงงานเก่าที่เคยเป็นโรงงานผลิตช็อกโกเล็ต ของเมืองเกาด้า ประเทศเนเธอร์แลนด์ เนื่องจากประสบปัญหาด้านงบประมาณ แต่ปัจจุบันได้กลายเป็นห้องสมุดประชาชนดีเด่น เป็นพื้นที่ทางสังคม เป็นที่พบปะและส่งเสริมการเรียนรู้ ที่มีชื่อเสียงของประเทศเนเธอร์แลนด์

วิทยากรท่านที่สาม – คุณเจรามี ลาซาล (Jeremy Lachalเป็น Executive Director ขององค์กรไม่แสวงผลกำไรที่มีชื่อว่า Libraries Without Borders และเป็นผู้สร้าง Ideas Box กล่องเครื่องมือขนาดใหญ่  บรรจุชุดอุปกรณ์ไอทีแบบพกพาและหนังสือเพื่อการเรียนรู้อย่างครบครัน เป็นห้องสมุดเคลื่อนที่ซึ่งสามารถเคลื่อนย้ายไปใช้งานที่ใดก็ได้ในโลก ใช้เวลาติดตั้งเพียง 20 นาที (ชมวิดีโอประกอบ ได้ที่ https://youtu.be/9PiL1I1cBJI)

Screen Shot 2560-02-04 at 5.22.22 PM.png

คุณเจรามี บรรยายในหัวข้อ Ideas Box: Learning and Creativity in any Place และเล่าประสบการณ์ในการส่ง Ideas Box ออกไปช่วยเหลือยังศูนย์พักพิงของผู้ลี้ภัย ผู้พลัดถิ่น และผู้ประสบภัยพิบัติแผ่นดินไหว โดยทำงานร่วมกับสำนักงานข้าหลวงใหญ่ผู้ลี้ภัยแห่งสหประชาชาติ (UNHCR) เพื่อฟื้นฟูศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์ เนื่องจากผู้อพยพจะต้องอาศัยอยู่ในศูนย์พักพิงโดยเฉลี่ยนานถึง 17 ปี และขาดโอกาสในการเรียนรู้

วิทยากรทั้ง 3 ท่าน บรรยายได้ดีเยี่ยม และเต็มเปี่ยมไปด้วยพลัง จินตนาการ และความคิดสร้างสรรค์ ผู้สนใจสามารถติดตามรายละเอียด ชมวิดีทัศน์ และ download เอกสารประกอบการบรรยายทั้งต้นฉบับภาษาอังกฤษ และฉบับแปลเป็นภาษาไทย ได้ที่เว็บไซต์ http://tkforum.tkpark.or.th/en/download-en/

หมายเหตุ: บันทึกเรื่อง “ไปร่วมงาน TK Forum 2017 : Better Library and Learning Space: Trends and Ideas” ได้เผยแพร่ไว้ในบล็อก 2 แห่ง คือบล็อกส่วนตัวของผู้เขียนแห่งนี้ (Ruchareks’s Blog)  และบล็อกของหอสมุดและคลังความรู้มหาวิทยาลัยมหิดล ที่เว็บไซต์ http://bit.ly/2kmyVqv

มหิดลตื่นรู้ (Awakening Mahidol)

วันที่ 15 ธันวาคม2559 มีโอกาสได้ไปเข้าร่วมงานมหิดลเพื่อการตื่นรู้ ครั้งที่ 1 จัดโดยศูนย์จิตตปัญญาศึกษา งานนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ชาวมหิดล มีสติรู้ตัว เตรียมพร้อมรับมือกับภาวะปกติใหม่ (New Normal) และสภาพการผันผวนของโลกแบบ VUCA ที่กำลังเผชิญอยู่ คือ มีความผันผวน (Volatility) ความไม่แน่นอน (Uncertainty) ความสลับซับซ้อน (Complexity) และความกำกวม (Ambiguity) สูง ภาวะตื่นรู้จะเป็นเครื่องมือสำคัญที่ทำให้เรารู้เท่าทันกับความเปลี่ยนแปลง และเกิดปัญญา สามารถมุ่งสู่ความเป็นเลิศ World Class University ได้อย่างมีความสุข ทั้งต่อตนเองและผู้อื่น

ในงานนี้ ได้ฟังปาฐกถาพิเศษ หัวข้อ “การตื่นรู้: อนาคตของมนุษยชาติที่กำลังผุดบังเกิด (Awakening: The Emerging Future of Mandkind) โดย ศ. เกียรติคุณ นพ. ประเวศ วะสี  เป็นการบรรยายที่เป็นประโยชน์อย่างยิ่ง จึงขออนุญาตถอดความ สรุปการบรรยายของท่านอาจารย์ มาให้ผู้สนใจได้อ่านกันค่ะ

Screen Shot 2559-12-15 at 7.32.43 PM.png

อนาคตของมนุษยชาติ ไม่ใช่แบบที่พูดกันว่า ประเทศไทย 4.0 หรือเป็นสังคมดิจิทัล อนาคตของมนุษยชาติต้องไปไกลกว่านั้น เป็น สังคมแห่งการตื่นรู้ หรือ สังคมจิตสำนึกใหม่ จึงจะเกิดความลงตัวของการอยู่ร่วมกันด้วยสันติ

การอยู่ร่วมกันด้วยสันติ เป็นสิ่งสูงสุดของความเป็นมนุษย์ 

ซึ่งขณะนี้ เรายังไม่สามารถมีการอยู่ร่วมกันด้วยสันติ ที่กำลังมีวิกฤติการณ์ทั่วโลก เป็นวิกฤติการณ์ของการอยู่ร่วมกัน ระหว่างคนกับคน คนกับสิ่งแวดล้อม และไม่มีทางจะเกิดขึ้นด้วยการพัฒนาเทคโนโลยีต่างๆ อย่างที่พยายามพูดกัน แม้เราจะพยายามพัฒนาประชาธิปไตย พัฒนาเทคโนโลยีต่างๆ แต่สิ่งที่เกิดขึ้นคือความเหลื่อมล้ำ ความไม่เท่าเทียมกัน นำไปสู่ปัญหาต่างๆ รวมทั้งเกิดปัญหาทางสิ่งแวดล้อม ที่เรียกว่า เรื่องโลกร้อน นำไปสู่หายนะภัยต่างๆ มีความขัดแย้ง เช่นในตะวันออกกลาง มีการก่อการร้ายสากล มีความขัดแย้งระหว่างโลกตะวันตกและโลกอิสลาม และ spin off ไปเป็นเรื่องราวต่างๆ สารพัด ไม่มีวิธีการอื่นจะแก้ได้ นอกจากมนุษย์เกิดจิตสำนึกใหม่ (New Conciousness) เกิดการเปลี่ยนแปลงขั้นพื้นฐาน (Transformation) สมองของมนุษย์มีศักยภาพที่ตรงนี้  และรอให้ใช้มาประมาณสองแสนปีแล้ว แต่การเรียนรู้ต่างๆ ในปัจจุบันไปไม่ถึงการใช้ศักยภาพสูงสุดของความเป็นมนุษย์

สิ่งที่กำลังผุดบังเกิดเห็นชัดเจน เป็นกระแสใหญ่ (Megatrends) ที่กำลังเกิดขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ คือการเกิดขึ้นของจิตสำนึกใหม่ หรือจะเรียกว่าการตื่นรู้ก็ได้ อันจะนำไปสู่การอยู่ร่วมกันอย่างสันติในที่สุด เพราะฉะนั้น เราไม่ควรมองเฉพาะสิ่งที่พูดกันว่า ประเทศไทย 4.0 ควรจะมองเลยไปให้ไกล สิ่งที่เราจะคุยกันวันนี้ และตั้งชื่อว่า “การตื่นรู้: อนาคตของมนุษยชาติที่กำลังผุดบังเกิด” จึงเป็นเรื่องสำคัญที่สุดของความเป็นมนุษย์

  • “การตื่นรู้” เป็นประสบการณ์ ไม่ใช่วิชาการหรือการคิดคำนวณ ต้องประสบเอง ต้องรู้เอง ประสบการณ์มีความสำคัญเพราะเป็นของจริง
  • มนุษย์บางคนเกิดประสบการณ์แปลกประหลาดขึ้นในตัวเอง คือ เกิดความแจ่มแจ้ง เบาเนื้อเบาตัว มีปิติสุขอย่างลึกล้ำ ซึมซ่านทั่วสรรพางค์กาย ประสบความงามทุกทิศทุกทาง เกิดมิตรภาพอันไพศาลต่อคนทั้งหมดและสรรพสิ่ง ความมหัศจรรย์ในตัวเองเช่นนี้ ไม่รู้จะเรียกว่าอะไร เป็นประสบการณ์ที่เกิดขึ้นจริง อาจเรียกว่า สภาวะอันเป็นทิพย์ การเข้าถึงพระผู้เป็นเจ้า การเข้าถึงปรมาตมัน การตื่นรู้ การเข้าถึงสิ่งสูงสุด คือ ความจริง ความดี ความงาม การเข้าถึงความว่างจากตัวตน
  • ธรรมชาติมี 2 อย่าง คือ ธรรมชาติอันไม่ปรุงแต่ง สงบ เป็นอนันตกาล ต่อมาเอกภพเริ่มต้นขึ้นเมื่อเกิด Big Bang เมื่อประมาณ 6 พันล้านปี เกิดจักรวาล เกิดดวงดาว ดวงอาทิตย์ ธรรมชาติเกิดการปรุงแต่ง เกิดเป็นต้นไม้ เป็นสัตว์ เป็นมนุษย์ เป็นอะไรต่างๆ ธรรมชาติที่ปรุงแต่ง ภาษาบาลีเรียกว่า สังขาร เป็นเบญจขันธ์ (รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ) เกิดความคิดปรุงแต่ง เข้าไม่ถึงธรรมชาติที่แท้จริง จะจมอยู่ในความคิด ถูกความคิดบีบคั้น ไม่เป็นอิสระ ถ้าจิตสงบ จะไปสัมผัสความจริงตามธรรมชาติ เกิดการตื่นรู้ รู้ความจริง
  • การตื่นรู้เกิดจากอะไรได้บ้าง
  • พหุบท (Multiple Pathways) สู่การตื่นรู้ 
    1. สัมผัสธรรมชาติที่ใหญ่ และเชื่อมโยงเป็นหนึ่งเดียวกันทั้งหมด จิตที่ปรุงแต่งจะอยู่กับตัวเอง เอาตัวเองเป็นตัวตั้ง จึงคับแคบ และถูกบีบคั้น ถ้าไปสัมผัสกับธรรมชาติที่มันใหญ่กว่าตนเอง จิตจะเป็นอิสระขึ้น เพราะฉะนั้น มนุษย์จึงชอบเห็นธรรมชาติที่ใหญ่ ชอบไปสัมผัสธรรมชาติ สายลมแสงแดด แล้วจะมีความสุข เห็นท้องฟ้า มหาสมุทร ถ้าจะให้เกิดการตื่นรู้ จิตสงบจากการปรุงแต่ง จะต้องเข้าป่า ไปสัมผัสธรรมชาติล้วนๆ นักบินอวกาศคนหนึ่งชื่อ เอ็ดการ์ มิตเชล เมื่อออกไปยังดวงจันทร์แล้วมองกลับมา เห็นโลกทั้งใบ โลกทั้งโลกเป็นหนึ่งเดียว เมื่อกลับมายังโลก มุมมองของเขาเปลี่ยนไปโดยสิ้นเชิง เกิดจิตสำนึกใหม่
    2. กาย : การเคลื่อนไหวทางกาย โยคะ ไทเก๊ก การทำงานทุกชนิด ถ้ามีสติรู้ขณะร่างกายเคลื่อนไหว ก็จะถอนตัวออกจากความคิดปรุงแต่ง ทำให้สัมผัสความจริงได้ ความทุกข์เกิดจากการคิด ถ้าหยุดคิดได้ก็จะหายทุกข์ ถ้าเราทำงานด้วยสติ รู้ตัวในสิ่งที่ทำ ไม่ว่าจะทำงานอะไร จะเกิดความสุขไปหมด เป็นกำไรชีวิตมหาศาล
    3. วาจา : สุนทรียสนทนา ตั้งใจฟัง เน้นการฟังอย่างลึกซึ้ง (Deep Listening) พิจารณาด้วยความเงียบ ผ่านการกลั่นกรองด้วยปัญญา ปฏิสัมพันธ์โดยไม่ใช้อำนาจ ไม่เอาตัวเองเป็นตัวตั้ง ถ้าเราเข้าใจสุนทรียสนทนา ก็จะเกิดการตื่นรู้ได้  ไม่พูดเปรี้ยง-ทำเปรี้ยง ไม่ตอบโต้ทันทีด้วยอารมณ์ ทฤษฎีตัวยู (Theory U) ของ Otto Scharmer บอกว่า ถ้าเรารับรู้อะไรไป ให้พิจารณาด้วยความเงียบ อย่าเพิ่งเชื่อหรือปฏิเสธ ใช้เวลาคิด พิจารณา ใคร่ครวญให้นานขึ้น ดึงปฏิสัมพันธ์ให้ยาวลงไปเป็นรูปตัว U เรียกว่า แขวนไว้ก่อน (suspend) จากนั้นพิจารณาดูเงียบๆ ความเงียบทำให้เกิดปัญญา เมื่อลงไปถึงก้นตัว U จะใช้คำศัพท์เรียกว่า presencing  ซึ่งเป็นสภาพจิตที่สงบ เป็นอุเบกขา เปี่ยมด้วยปัญญา ก่อนที่จะเป็นขาขึ้นของตัว U และตอบโต้ออกไป วิธีนี้จะเป็นการพัฒนาให้เกิดจิตสำนึกใหม่
    4. ใจ : ความรักที่ไม่มีเงื่อนไข เป็นความรักที่ยิ่งใหญ่ เป็นปฏิสัมพันธ์โดยไม่ใช้อำนาจ  ความรักของแม่ การเลี้ยงลูก ถ้าเข้าใจ จะทำให้เกิดจิตสำนึกใหม่ พัฒนาตัวเองได้ ความเมตตา การแผ่เมตตาจะทำให้หลุดจากปัญหา ถ้ามีเมตตา ก็จะไม่มีความโกรธ เพราะเมตตาเป็นข้าศึกของความโกรธ การคิดโดยใช้เหตุผลถ้ายังแก้ปัญหาไม่ได้ ให้ใช้ความเมตตา จิตอาสา การทำเพื่อผู้อื่น ก็เช่นกัน ย่อมทำให้เกิดจิตสำนึกใหม่
    5. ศิลปะ : “ความจริง ความดี ความงาม” เป็นสิ่งสูงสุด ทั้งสามสิ่งนี้อยู่ด้วยกัน ดังนั้น ผ่านความดี ความงาม จะเข้าถึงความจริงได้
    6. การศึกษา : การศึกษาที่มีทุกวันนี้ ไปไม่ถึง  คณาจารย์มีความทุกข์ มีความขัดแย้งกันทั่วไปหมด มหาวิทยาลัยเป็นดินแดนแห่งความทุกข์ แสดงว่าการเรียนรู้ยังไม่ถูกต้อง การเรียนรู้ที่ดี ควรนำไปสู่ความสุข ควรไปสู่สิ่งสูงสุด คือ ความจริง ความดี ความงาม (นี่เป็นสาเหตุที่มีศูนย์จิตตปัญญาศึกษาขึ้น ที่มหาวิทยาลัยมหิดล เป็นแห่งแรก)
    7. ปัญญา : การคิดถึงความจริงของชีวิต (เอ็กค์ฮาร์ท โทลเล  เคยคิดที่จะฆ่าตัวตาย แต่เมื่อเขาพูดออกมาว่า I can’t live with myself any longer. แล้วเกิดการกระตุกทางปัญญา กับคำว่า I และ myself เกิดการตื่นรู้ขึ้นมา เข้าไปสู่สภาวะความไม่มีตัวตน ค้นพบอนัตตา ทำให้เกิดเป็นความสุข ต่อมาเขาได้เขียนหนังสือชื่อ “The Power of Now” อำนาจพลังแห่งปัจจุบันขณะ
    8.  ภาวนา : ทุกศาสนาเหมือนกันหมดโดยหลักการ คือ  “ศีล – สมาธิ – ปัญญา” เป็นวิธีการเชิงระบบ แต่รวมทั้งหมดเรียกว่าเป็น  “ภาวนา”
  • สิ่งที่พระพุทธเจ้าสอนมากที่สุด ในปีที่ประทับอยู่ที่เขาคิชกูฎเป็นครั้งสุดท้าย คือ ธรรมะที่ชื่อ อปริหานิยธรรม  มี 7 ข้อ ข้อที่ 1 คือ หมั่นประชุมกันเป็นเนืองนิตย์ ข้อ 2 คือ พร้อมเพรียงกันประชุม พร้อมเพรียงกันเลิกประชุม พร้อมเพรียงกันทำกิจที่สงฆ์จะต้องทำ เป็นธรรมะเพื่อความไม่ฉิบหาย เป็นธรรมะแห่งการรวมตัว ร่วมคิดร่วมทำ มีความเป็นสังคมชุมชน
  • เรื่องที่ซับซ้อนและยาก แก้ปัญหาด้วยวิธีและความรู้เก่าๆไม่ได้ การใช้เงิน การใช้ความรู้สำเร็จรูป การใช้ความรุนแรง ด่าทอ วิพากย์วิจารณ์ นั้นแก้ไม่ได้ เนื่องจากการทำอะไรให้สำเร็จจะมีคนเกี่ยวข้องมาก มักมีความซับซ้อนมาก มีหลายมิติ หลายแง่มุม ต้องใช้การเรียนรู้ร่วมกัน ในการปฏิบัติ ในสถานการณ์จริง (Interactive Learning through Action)  ต้องเรียนรู้ร่วมกัน ใครจะไปเก่งคนเดียวก็ไม่ได้ ซึ่งในที่สุดจะนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงขั้นพื้นฐาน (Transformation)
  • การเรียนรู้ร่วมกัน จะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงขั้นพื้นฐาน 8  ประการ ได้แก่
    • เคารพศักดิ์ศรีคุณค่าความเป็นคนของทุกคน
    • เคารพความรู้ในตัวคน (ถ้าเราเคารพความรู้ในตำรา คนส่วนน้อยเท่านั้นจึงจะมีเกียรติ / แม่เป็นครูที่ดีที่สุด เพราะมีความรู้ในตัว แม้ไม่ได้เรียนมหาวิทยาลัย  / สังคมที่เป็นอำนาจนิยม มักมีมายาคติมาบดบัง หรือเป็นเพียงวาทะกรรม ไม่ใช่ปฏิบัติจริง)
    • เอื้ออาทรและจริงใจต่อกัน
    • เกิดความเชื่อถือไว้วางใจกัน
    • เกิดสามัคคีธรรม เกิดพลังทางสังคม
    • เกิดปัญญาร่วม และจะเกิดนวัตกรรมขึ้นเสมอ เรียกว่าเกิด Group Genious (คนต่างกันเจอกัน จะเกิดของใหม่ขึ้น เช่น Hydrogen เจอ oxygen เกิดเป็น H2O)
    • ฝ่าความยากไปสู่ความสำเร็จ
    • เกิดความสุข ประดุจบรรลุนิพพาน

Screen Shot 2559-12-15 at 11.07.06 PM.png  Screen Shot 2559-12-17 at 12.25.35 AM.png

  • “สติ” คือ การตื่นรู้
  • “ประมาท” คือ ความหลับไหล ความไม่มีสติ
  • การเจริญสติ ทำให้จิตสงบ อยู่กับปัจจุบัน เป็นอิสระ เกิดความสุข การเจริญสติ เป็นทางสายเอก
  • มีผู้เขียนหนังสือเกี่ยวกับการเจริญสติไว้หลายเล่ม เช่น ปาฏิหาริย์แห่งการตื่นอยู่เสมอ ของท่านติช นัท ฮันห์ / The Power of Now ของ Eckhart Tolle / The Power of Mindfulness ของพระญาณโปนิกมหาเถระ  (พระชาวเยอรมันไปบวชที่ศรีลังกา)

ผลแห่งการเจริญสติ คือ

  • มีสุขภาพดี ลดความเครียด
  • ภูมิคุ้มกันเพิ่ม อายุยืน
  • เพิ่มการเรียนรู้ – ความจำ
  • ส่งเสริมสัมพันธภาพ – การอยู่ร่วมกัน
  • มีการเปลี่ยนแปลงทางสมอง – หลั่งสารสุข
  • ประสบความสุขและความงามอย่างล้นเหลือ => ชีวิตใหม่

การเจริญสติ เป็นกระแสใหญ่ (Megatrends)  พยากรณ์ได้ว่า ต่อไปมนุษย์ทั้งโลกจะเจริญสติ เพราะทำให้เกิดความสุข ทำให้การอยู่ร่วมกันอย่างสันติเป็นไปได้

สุดท้าย นอกจากปัจเจกบุคคลจะเจริญสติแล้ว จะเป็นการเจริญสติระดับสถาบัน เป็นองค์กร ชุมชนแห่งการเจริญสติ ดังนั้น มหาวิทยาลัยมหิดล ในฐานะที่เป็นมหาวิทยาลัยแรกที่มีศูนย์จิตตปัญญาศึกษา จึงควรเป็นมหาวิทยาลัยแรก ที่ประกาศว่าเป็นมหาวิทยาลัยแห่งการเจริญสติ มหาวิทยาลัยมหิดลประกาศตัวว่าจะเป็นปัญญาของแผ่นดิน ก็จะได้เป็นจริงๆ และสอดคล้องกับอนาคตที่กำลังจะบังเกิดขึ้น ว่าเป็นอนาคตของมนุษย์ที่เจริญสติ และนำไปสู่การอยู่ร่วมกันอย่างสันติ อันเป็นสิ่งสูงสุดของมนุษยชาติ